Sintaxe complexa: perfeccionamento

Sintaxe complexa: perfeccionamento

En 4.º de ESO tes que analizar con seguridade a oración composta, é dicir, a que ten dous ou máis verbos conxugados. Nesta lección repasamos a coordinación e a subordinación, aprendemos a recoñecer cada tipo polo seu nexo e pola súa función, e practicamos un trazo propio do galego: o infinitivo conxugado.

1. Oración simple e oración composta

Unha oración simple ten un só verbo conxugado: «Uxía le un libro». Unha oración composta ten varios: «Uxía le un libro mentres o seu irmán estuda». Cada parte con verbo é unha proposición (ou cláusula). O primeiro paso da análise é sempre contar os verbos e localizar os nexos.

2. A coordinación

As proposicións coordinadas teñen o mesmo nivel: ningunha depende da outra.

• Copulativas (suman): e, nin. «Nin come nin deixa comer».
• Disxuntivas (opción): ou. «Vés connosco ou quedas na casa?».
• Adversativas (oposición): pero, mais, senón. «Estudei moito, pero non aprobei».
• Distributivas (alternancia): ora... ora, ben... ben. «Ora chove, ora fai sol».

3. A subordinación

Unha proposición subordinada depende doutra e desempeña unha función dentro dela. Segundo a función, distinguimos tres grandes tipos:

a) Substantivas

Funcionan como un substantivo: suxeito, complemento directo, complemento de réxime... Nexos: que, se e interrogativos (quen, como, cando).

• «Dixéronme que chegarías tarde» → CD (podes substituíla por iso: «Dixéronmo»).
• «Non sei se virá mañá» → CD, interrogativa indirecta. Ollo: aquí se non é condicional.
• «Gústame que me escribas» → suxeito.

b) Adxectivas ou de relativo

Funcionan como un adxectivo e complementan un nome (o antecedente). Nexos: que, quen, o cal, onde, cuxo/cuxa/cuxos/cuxas.

• «O libro que me prestaches é marabilloso» (antecedente: libro).
• «A vila onde naceu Castelao é Rianxo».
• «O rapaz cuxa nai traballa no porto chámase Brais». Cuxo indica posesión e concorda co nome posuído (nai → cuxa), non co antecedente.

c) Adverbiais

Funcionan como un complemento circunstancial ou expresan unha relación lóxica coa principal:

• Temporais: cando, mentres, despois de que. «Cando chegou, xa ceaban».
• Causais: porque, xa que, como. «Non saín porque chovía».
• Finais: para que, a fin de que. «Faloulle amodo para que o entendese».
• Condicionais: se, no caso de que. «Se estudas, aprobarás».
• Concesivas: aínda que, malia que. «Aínda que estaba canso, rematou o traballo».
• Consecutivas: tan... que, así que. «Correu tanto que quedou sen folgos».

4. O infinitivo conxugado

O galego (como o portugués) pode engadir desinencias de persoa ao infinitivo. É moi frecuente nas subordinadas: cantar, cantares, cantar, cantarmos, cantardes, cantaren.

• «Antes de saírdes, pechade a porta» (vós).
• «É mellor marcharmos cedo» (nós).
• «Trouxen as chaves para entraren eles» (eles).

Úsase cando o suxeito do infinitivo é distinto do da principal ou cando queremos deixalo claro.

Exemplo resolto 1

Oración: «Aínda que chovía, os rapaces que viñan de Lugo xogaron no patio».

1. Verbos: chovía, viñan, xogaron → tres proposicións.
2. Principal: «os rapaces xogaron no patio».
3. «Aínda que chovía» → subordinada adverbial concesiva (nexo aínda que).
4. «que viñan de Lugo» → subordinada adxectiva; antecedente rapaces.

Exemplo resolto 2

Oración: «Preguntoume se sabía onde estaba a biblioteca».

1. Verbos: preguntou, sabía, estaba.
2. «se sabía onde estaba a biblioteca» → substantiva de CD de preguntou (interrogativa indirecta).
3. Dentro dela, «onde estaba a biblioteca» → substantiva de CD de sabía (interrogativa indirecta introducida por onde, sen antecedente).

5. Erros frecuentes na análise

• Confundir o que relativo (ten antecedente e pode substituírse por o cal, a cal) co que conxunción (non ten antecedente): «A casa que mercaron» (relativo) fronte a «Sei que mercaron unha casa» (conxunción).
• Tomar calquera se por condicional: despois de verbos como saber, preguntar, ignorar introduce unha interrogativa indirecta.
• Esquecer que porque (causal, xunto) e por que (interrogativo, separado) son distintos: «Por que non viñeches?» / «Non vin porque estaba enfermo».
• Usar cuxo como simple relativo: «*O libro cuxo comprei» é incorrecto; dise «O libro que comprei».

Lembra tamén que unha mesma oración pode combinar coordinación e subordinación: en «Chamei a Martiño, pero non respondeu porque estaba durmindo» hai dúas proposicións coordinadas adversativas (unidas por pero) e, dentro da segunda, unha subordinada adverbial causal (porque estaba durmindo).

Un bo método: subliña os verbos, rodea os nexos, separa as proposicións con barras e, por último, indica a función de cada subordinada.

Exercicios