Castelao, Cunqueiro, Blanco Amor, Ferrín

Castelao, Cunqueiro, Blanco Amor e Ferrín

Catro nomes resumen boa parte da prosa galega do século XX. Castelao une arte, humor e compromiso político; Cunqueiro crea un mundo de fantasía onde conviven Merlín, os mitos clásicos e as feiras de Mondoñedo; Blanco Amor escribe a gran novela urbana de Ourense; e Méndez Ferrín renova a narrativa desde os anos cincuenta. Nesta lección coñecerás a súa vida, as súas obras principais e as claves para recoñecer o estilo de cada un.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (Rianxo, 1886 – Buenos Aires, 1950)

Médico de formación, Castelao foi debuxante, pintor, escritor e político. Militou nas Irmandades da Fala e no Partido Galeguista, e foi deputado na II República. Tras a Guerra Civil viviu no exilio e morreu en Buenos Aires; en 1984 os seus restos foron trasladados ao Panteón de Galegos Ilustres, en Santiago.

• Narrativa: Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete (1922), narración humorística contada por un morto; Cousas (1926 e 1929), textos breves que combinan un debuxo e unha prosa moi concentrada; Retrincos (1934) e a novela Os dous de sempre (1934), que contrapón dous amigos de caracteres opostos, Pedriño e Rañolas.
• Teatro: Os vellos non deben de namorarse, estreada en Buenos Aires en 1941.
• Ensaio: Sempre en Galiza (1944), a obra fundamental do pensamento galeguista.

Trazos do seu estilo: humor que esconde tenrura e crítica social, personaxes humildes do rural e mariñeiro, e unha mirada de debuxante que fai a prosa moi visual.

Álvaro Cunqueiro (Mondoñedo, 1911 – Vigo, 1981)

Xornalista e escritor en galego e en castelán, Cunqueiro é o gran fabulador da literatura galega. Mestura a tradición popular, as lendas artúricas e os mitos gregos cunha linguaxe riquísima e chea de humor.

• Merlín e familia (1955): o rapaz Felipe de Amancia conta o que viu ao servizo do mago Merlín, que vive retirado en Miranda, unha terra da Galicia interior.
• As crónicas do sochantre (1956): o sochantre (cantor de igrexa) Pelegrín é levado de noite pola Bretaña nunha carroza por unha compaña de defuntos.
• Si o vello Sinbad volvese ás illas (1961): o mariñeiro Sinbad, xa vello e retirado, lembra as súas viaxes e soña con volver ao mar.
• Teatro: O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca (1958).

Trazos do seu estilo: o marabilloso entra na vida cotiá con toda naturalidade, os anacronismos son intencionados e as enumeracións de nomes, comidas e lugares son unha marca da casa.

Eduardo Blanco Amor (Ourense, 1897 – Vigo, 1979)

Emigrou moi novo a Buenos Aires, onde traballou como xornalista. Alí publicou en 1959 a súa obra mestra, A esmorga.

• A esmorga: Cibrán declara ante un xuíz o que pasou durante unha xornada de choiva e alcohol en que el, o Bocas e o Milhomes percorreron Auria (nome literario de Ourense). A novela é un longo monólogo con fala popular, violencia e marxinación social.
• Xente ao lonxe (1972): retrato da vida dunha familia e da cidade de Auria a comezos do século XX.

Trazos do seu estilo: realismo cru, a cidade como espazo literario e unha linguaxe oral moi viva.

Xosé Luís Méndez Ferrín (Ourense, 1938)

Narrador, poeta e ensaísta, é unha das figuras principais da Nova Narrativa Galega, que desde finais dos anos cincuenta renovou as técnicas do relato. Presidiu a Real Academia Galega entre 2010 e 2013.

• Percival e outras historias (1958): relatos que xogan co mito e coa tradición artúrica.
• Arrabaldo do norte (1964) e Amor de Artur (1982): relatos de gran precisión formal.
• Retorno a Tagen Ata (1971): novela situada en Tagen Ata, un país imaxinario que funciona como trasunto de Galicia.
• Poesía: Con pólvora e magnolias (1976).

Trazos do seu estilo: experimentación (cambios de narrador, tempo fragmentado), espazos inventados e compromiso político.

Exemplo resolto 1: identificar o autor

Fragmento (adaptado): «Merlín mandoume a buscar herbas ao monte e alí atopei unha dama que viña de Bretaña...».

Resolución: (1) aparece Merlín, personaxe artúrico; (2) o marabilloso preséntase con naturalidade; (3) o narrador é un rapaz ao servizo do mago. Todo apunta a Cunqueiro e a Merlín e familia.

Exemplo resolto 2: comparar dous autores

Pregunta: en que se parecen e en que se diferencian Blanco Amor e Méndez Ferrín?

Resolución: semellanzas: ambos naceron en Ourense e ambos renovaron a narrativa galega. Diferenzas: Blanco Amor sitúa a acción nunha cidade recoñecible (Auria = Ourense) cun realismo cru; Ferrín crea mundos inventados como Tagen Ata e experimenta máis coa forma.

Exercicios