No século XX a lingua e a literatura galegas pasaron de ser case exclusivamente poesía a ocupar todos os xéneros: ensaio, narrativa, teatro e xornalismo. Foi un camiño con grandes avances, unha ruptura brutal coa Guerra Civil e unha lenta recuperación ata a normalidade democrática. Nesta lección percorreremos esa historia desde 1916 ata hoxe.
1. As Irmandades da Fala (1916). Fundáronse na Coruña en 1916, por iniciativa de Antón Villar Ponte, para defender e dignificar o galego. Foron as primeiras en usar o galego como lingua de todas as súas actividades e publicaron o periódico A Nosa Terra (1916). Pronto evolucionaron cara ao nacionalismo político.
2. A Xeración Nós e as vangardas. A revista Nós (1920-1936) reuniu un grupo de intelectuais que quixeron modernizar a cultura galega e situala en Europa: Vicente Risco (O porco de pé, 1928), Ramón Otero Pedrayo (Arredor de si, 1930), Florentino López Cuevillas e Alfonso Daniel Rodríguez Castelao. En 1923 creouse o Seminario de Estudos Galegos, centro de investigación sobre Galicia. Na poesía apareceron as vangardas: Manuel Antonio (De catro a catro, 1928) rompeu coa tradición con versos libres e imaxes novas.
3. A Guerra Civil e o exilio (1936-1950). O golpe militar de 1936 interrompeu todo: moitos escritores foron asasinados, encarcerados ou tiveron que exiliarse. Desde Bos Aires, Castelao publicou Sempre en Galiza (1944). En Galicia o galego desapareceu da vida pública e quedou relegado ao ámbito familiar.
4. A posguerra e a resistencia cultural (1950-1975). En 1950 fundouse a editorial Galaxia, que permitiu publicar de novo en galego. Algunhas obras clave son Merlín e familia (1955) de Álvaro Cunqueiro, A esmorga (1959) de Eduardo Blanco Amor e Longa noite de pedra (1962) de Celso Emilio Ferreiro, emblema da poesía social. Nos anos sesenta xurdiu a Nova Narrativa Galega, con autores como Xosé Luís Méndez Ferrín e Carlos Casares, que renovaron as técnicas da novela. En 1963 celebrouse por primeira vez o Día das Letras Galegas, o 17 de maio, data da dedicatoria de Cantares gallegos (1863).
5. A democracia e a actualidade (desde 1975). O Estatuto de Autonomía (1981), as normas ortográficas oficiais (1982) e a Lei de normalización lingüística (1983) permitiron a entrada do galego no ensino, na administración e nos medios de comunicación. A literatura galega actual é diversa, profesional e cultiva todos os xéneros.
Exemplo 1. Ordenar cronoloxicamente.
Tarefa: ordena estes feitos: a) fundación de Galaxia; b) nacemento das Irmandades da Fala; c) publicación de Sempre en Galiza; d) Lei de normalización lingüística.
Resolución: b) 1916 → c) 1944 → a) 1950 → d) 1983.
Exemplo 2. Relacionar autor e corrente.
Tarefa: indica a que grupo ou tendencia pertence cada autor: Manuel Antonio, Vicente Risco, Celso Emilio Ferreiro, Carlos Casares.
Resolución: Manuel Antonio → vangardas; Vicente Risco → Xeración Nós; Celso Emilio Ferreiro → poesía social da posguerra; Carlos Casares → Nova Narrativa Galega.
Exemplo 3. Explicar unha consecuencia histórica.
Tarefa: explica que consecuencias tivo a Guerra Civil para a literatura galega.
Resolución: a guerra e a ditadura cortaron o proceso de modernización iniciado polas Irmandades e pola Xeración Nós. Moitos autores foron asasinados ou marcharon ao exilio, e durante anos case non se puido publicar en galego en Galicia. A cultura galega sobreviviu en América (sobre todo en Bos Aires) e, desde 1950, grazas a editoriais como Galaxia, que iniciaron unha lenta recuperación.
En que ano se fundaron as Irmandades da Fala?
Que revista dá nome á xeración de Risco, Otero Pedrayo e López Cuevillas?
Que obra de Celso Emilio Ferreiro, publicada en 1962, é emblema da poesía social?
Por que se celebra o Día das Letras Galegas o 17 de maio?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 4.º ESO?
Crear cuenta gratis