Ensaio literario e xornalismo

Ensaio literario e xornalismo

Introdución

O ensaio e o xornalismo son dúas formas de escritura en prosa que se ocupan da realidade: o ensaio reflexiona sobre ela con liberdade e estilo persoal; o xornalismo infórmanos dela e opina sobre ela a través dos medios de comunicación. Ambos xogaron un papel fundamental na modernización da cultura galega no século XX.

Explicación

1. O ensaio. É un texto en prosa no que o autor expón a súa visión persoal sobre un tema (cultural, político, filosófico, científico...). As súas características son:

• Subxectividade: amosa a opinión e o punto de vista do autor.
• Carácter argumentativo: defende unha tese con argumentos.
• Liberdade na estrutura: non segue un esquema fixo.
• Estilo coidado: busca a beleza expresiva, ademais da claridade.
• Non pretende esgotar o tema: propón ideas e convida á reflexión.

2. O ensaio en galego. Desenvolveuse sobre todo coa Xeración Nós: Vicente Risco (Teoría do nacionalismo galego, 1920), Ramón Otero Pedrayo (Ensaio histórico sobre a cultura galega, 1933) e Castelao, cuxo Sempre en Galiza (1944) é a obra fundamental do pensamento político galego. Na posguerra destaca Ramón Piñeiro, desde a editorial Galaxia.

3. O xornalismo. Os textos xornalísticos clasifícanse en tres grandes xéneros:

• Informativos (obxectivos): a noticia (informa dun feito recente e de interese), a reportaxe (trata un tema en profundidade, con datos, testemuños e imaxes) e a entrevista (diálogo cunha persoa de interese).
• De opinión (subxectivos): o editorial (opinión do propio medio, sen sinatura), o artigo de opinión (asinado por un colaborador), a columna (artigo breve e asinado que aparece periodicamente no mesmo espazo) e a carta ao director (escrita polos lectores).
• Interpretativos ou mixtos: a crónica (narra feitos cun estilo persoal, desde o lugar onde ocorren) e a crítica (valora un libro, filme, concerto...).

4. A noticia. Ten tres partes: titular, entrada (o primeiro parágrafo, que resume o máis importante) e corpo. Segue a estrutura de pirámide invertida: a información máis importante vai ao principio e os detalles despois. A entrada debe responder ás preguntas básicas: que, quen, cando, onde, como e por que.

5. Xornalismo en galego. O Tío Marcos da Portela (1876), de Valentín Lamas Carvajal, foi o primeiro periódico escrito integramente en galego, e A Nosa Terra (1916) foi o voceiro das Irmandades da Fala.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Redactar a entrada dunha noticia.

Datos: o IES do Castro gañou onte, en Santiago, o premio de proxectos científicos da Xunta cun traballo sobre a calidade da auga do río, elaborado por seis alumnos de 4.º de ESO.

Resolución: «Seis alumnos de 4.º de ESO do IES do Castro (quen) gañaron onte (cando) en Santiago (onde) o premio de proxectos científicos da Xunta (que) cun estudo sobre a calidade da auga do río (como).» A entrada concentra a información esencial; os detalles irían no corpo.

Exemplo 2. Identificar o xénero.

Texto: un escrito sen sinatura, na páxina de opinión dun xornal, que critica a falta de transporte público na comarca.

Resolución: é un editorial, porque expresa a opinión do propio medio e non vai asinado.

Exemplo 3. Distinguir información e opinión.

Frases: a) «O concello inaugurou onte a nova biblioteca municipal.» b) «A nova biblioteca é o mellor investimento que fixo o concello en anos.»

Resolución: a) é información: relata un feito comprobable, sen valoracións, propia dunha noticia. b) é opinión: contén unha valoración persoal («o mellor investimento»), propia dun artigo de opinión, dunha columna ou dun editorial.

Para lembrar

• O ensaio é un texto en prosa, subxectivo e argumentativo, de estrutura libre e estilo coidado, que non pretende esgotar o tema.
• No ensaio galego destacan Risco, Otero Pedrayo, Castelao (Sempre en Galiza) e Ramón Piñeiro.
• Os xéneros xornalísticos poden ser informativos (noticia, reportaxe, entrevista), de opinión (editorial, artigo, columna, carta ao director) ou interpretativos (crónica, crítica).
• A noticia segue a pirámide invertida e a súa entrada responde a que, quen, cando, onde, como e por que.

Exercicios