Cando falamos non só dicimos cousas: tamén facemos cousas coas palabras. Prometemos, pedimos, agradecemos, ordenamos, desculpámonos ou, mesmo, cambiamos a realidade («Declárovos marido e muller»). Cada unha destas accións é un acto de fala. Nesta lección estudamos que son, como se clasifican e por que unha mesma frase pode servir para cousas moi distintas segundo o contexto.
O filósofo británico John L. Austin expuxo esta teoría nunhas conferencias de 1955, publicadas en 1962 co título How to Do Things with Words («Como facer cousas con palabras»). Austin distinguiu tres dimensións en cada enunciado:
O seu discípulo John Searle propuxo unha clasificación en cinco tipos, que é a máis utilizada:
Un acto é directo cando a forma da oración coincide coa intención: unha orde en imperativo («Senta»). É indirecto cando a intención real non coincide coa forma: «Tes hora?» ten forma de pregunta de si ou non, pero é un pedido de información («Dime que hora é»); «Podes pasarme o sal?» non pregunta pola capacidade, é un pedido. Os actos indirectos son moi frecuentes porque resultan máis corteses: suavizan as ordes e protexen a imaxe do interlocutor.
Para interpretar ben un acto indirecto necesitamos o contexto: quen fala, a quen, onde e que saben ambos. Se un profesor di «Hai moito ruído nesta aula», non describe o ambiente: está pedindo silencio.
Exemplo 1. Clasifica: a) «Desculpa o atraso»; b) «Mañá chamareite sen falta»; c) «Abride o libro na páxina 30».
Exemplo 2. Situación: na mesa, Antía di ao seu irmán: «Chegas ao pan?». Analiza os tres actos.
Exemplo 3. Por que «Quedades expulsados do partido» só funciona como declarativo se o di o árbitro? Porque os actos declarativos necesitan que o falante teña autoridade recoñecida nesa situación. Se o di un espectador, non cambia nada: é só unha opinión.
A forma en que realizamos un acto de fala depende da relación co interlocutor. Coa familia podemos dicir «Pásame o sal»; a un descoñecido ou nun contexto formal diremos «Podería pasarme o sal, por favor?». O condicional, o por favor e as preguntas indirectas son estratexias de cortesía. Un acto directivo demasiado directo nun contexto formal pode parecer maleducado, e un excesivamente indirecto entre amigos pode resultar raro ou distante.
Exemplo 4. Ordena de menos a máis cortés: a) «Ábreme a porta»; b) «Poderías abrirme a porta, por favor?»; c) «Ábreme a porta, por favor». Resolución: a) é un imperativo sen atenuantes; c) engade por favor; b) é un acto indirecto en condicional e con por favor. Orde: a, c, b. As tres teñen a mesma intención ilocutiva (directivo), pero cambia o grao de cortesía.
Lembra: para identificar un acto de fala non te fixes só na forma gramatical (pregunta, orde, afirmación), senón na intención de quen fala e no contexto. Unha afirmación como «A sopa está fría» pode ser un acto asertivo (informa) ou un directivo indirecto (pide que a quenten), segundo quen a diga, a quen e en que situación.
Que tipo de acto de fala é «Prometo axudarte co traballo mañá»?
Que intención ten normalmente a pregunta «Tes hora?»?
Como se chama o efecto que un enunciado produce no oínte?
Que tipo de acto é «Declaro aberta a sesión», dito pola presidenta do Parlamento?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 3.º ESO?
Crear cuenta gratis