O galego non é unha lingua illada. Comparte orixe co portugués, que hoxe é lingua oficial en nove países de catro continentes. Ese conxunto de países e comunidades que falan portugués chámase lusofonía. Nesta lección vemos de onde vén esa relación, que países forman a lusofonía, en que se parecen e se diferencian galego e portugués e que oportunidades ofrece esta proximidade aos galegofalantes.
Na Idade Media, no noroeste da Península Ibérica, desenvolveuse a partir do latín unha mesma lingua romance, que hoxe chamamos galego-portugués. Nela escribiuse a lírica medieval dos séculos XIII e XIV: as cantigas de amigo, de amor e de escarnio e maldicir, e tamén as Cantigas de Santa María de Afonso X.
No século XII o Condado Portucalense converteuse no reino de Portugal, mentres Galicia quedou unida aos reinos de León e Castela. Esa separación política fixo que, a partir dos séculos XIV e XV, as dúas variedades evolucionasen por camiños distintos: o portugués converteuse en lingua dun Estado, con norma e uso oficial, e o galego viviu os Séculos Escuros, sen uso escrito culto, ata o Rexurdimento do século XIX.
O portugués é lingua oficial en Portugal, Brasil, Angola, Mozambique, Cabo Verde, Guinea-Bisau, San Tomé e Príncipe, Timor Leste e Guinea Ecuatorial. Estes países forman a Comunidade dos Países de Lingua Portuguesa (CPLP), creada en 1996. É unha das linguas máis faladas do mundo, con máis de 250 millóns de falantes (a cifra varía segundo a fonte e o ano), a maioría en Brasil.
Galego e portugués compárten boa parte do vocabulario e da gramática: o infinitivo conxugado (para faceres), o futuro de subxuntivo nos textos antigos, a colocación dos pronomes átonos detrás do verbo (díxenllo) ou palabras como xanela/janela, cidade, mañá/manhã. As diferenzas principais son:
Sobre a relación entre as dúas linguas hai posturas diferentes. O reintegracionismo defende achegar a escrita do galego á do portugués; a norma oficial (RAG-ILG) mantén unha ortografía propia. En calquera caso, un galegofalante entende boa parte dun texto en portugués con pouco esforzo.
En 2014 o Parlamento de Galicia aprobou por unanimidade a Lei 1/2014, para o aproveitamento da lingua portuguesa e vínculos coa lusofonía, coñecida como Lei Paz-Andrade. Promove o ensino do portugués nos centros educativos galegos e as relacións culturais e económicas cos países lusófonos. A proximidade lingüística é unha vantaxe: facilita estudar, traballar ou viaxar por Portugal e Brasil e acceder a libros, música e cine en portugués.
Exemplo 1. Escribe en portugués estas palabras galegas aplicando as correspondencias ortográficas: muller, montaña, xogo, nación.
Exemplo 2. Le esta frase portuguesa e tradúcea ao galego: «A minha irmã trabalha numa escola do Porto». Resolución: «A miña irmá traballa nunha escola do Porto». Fíxate en que a orde das palabras e as contraccións (numa/nunha, do) son practicamente iguais.
Exemplo 3. Por que o galego e o portugués se separaron? Resposta razoada: porque a partir do século XII Portugal foi un reino independente e Galicia quedou dentro da coroa castelá; a lingua de Portugal desenvolveuse como lingua de Estado e a de Galicia perdeu o uso escrito culto e recibiu a presión do castelán.
Unha boa forma de achegarse á lusofonía é ler textos breves en portugués e comparalos co galego. Ao principio chama a atención a ortografía, pero axiña se recoñecen as palabras. Algunhas pistas útiles:
Exemplo 4. Escribe en galego: «A canção fala do coração da cidade». Resolución: «A canción fala do corazón da cidade». Aplicamos -ção → -ción, -ão → -ón e mantemos cidade, que é igual nas dúas linguas.
Cal destes países NON ten o portugués como lingua oficial?
Que palabra portuguesa corresponde ao galego «filla»?
En que lingua se escribiron as cantigas medievais de amigo e de amor?
Que promove a chamada Lei Paz-Andrade, aprobada en 2014?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 3.º ESO?
Crear cuenta gratis