Oracións compostas completas

Introdución

Cando unha oración ten un só verbo conxugado dicimos que é simple: «Lois le o xornal». Pero moitas veces necesitamos unir varias ideas nunha mesma oración: «Lois le o xornal mentres a súa irmá prepara o almorzo». Estas oracións con dous ou máis verbos conxugados son oracións compostas. Nesta lección aprendemos a recoñecer os tres grandes tipos (xustaposición, coordinación e subordinación) e os nexos que os unen.

Explicación

1. Como se recoñece unha oración composta

O primeiro paso é contar os verbos conxugados (non contan os infinitivos, xerundios e participios soltos, que forman parte dunha soa oración). Cada verbo conxugado corresponde a unha proposición ou cláusula. Despois observamos como se unen.

2. Xustaposición

As oracións únense sen nexo, só cun signo de puntuación (coma, punto e coma ou dous puntos): «Chegou o inverno; as andoriñas marcharon». A relación de sentido (causa, consecuencia, oposición...) dedúcese do contexto.

3. Coordinación

Únense oracións do mesmo nivel sintáctico: ningunha depende da outra e cada unha podería funcionar soa. Segundo o nexo, hai varios tipos:

• Copulativas (suma): e, nin. «Xantamos e despois fomos ao cine». «Nin come nin deixa comer».
• Disxuntivas (elección): ou, ou ben. «Ou vés agora ou marcho sen ti».
• Adversativas (oposición): pero, mais, senón. «É novo, pero ten moita experiencia». «Non o fixo el, senón a súa irmá».
• Distributivas (alternancia): ben... ben, ora... ora, xa... xa. «Ora ri, ora chora».
• Explicativas: é dicir, ou sexa. «É bilingüe, é dicir, fala dúas linguas desde neno».

4. Subordinación

Unha oración (a subordinada) depende doutra (a principal) e cumpre dentro dela unha función, como faría un nome, un adxectivo ou un adverbio:

• Substantivas: funcionan como un nome (suxeito, CD...). Nexos: que, se, interrogativos. «Dixo que viría» (= dixo iso, CD). «Non sei se chegará a tempo».
• Adxectivas ou de relativo: complementan un nome (o antecedente), como un adxectivo. Nexos: que, quen, o cal, onde, cuxo. «O libro que me prestaches é moi bo».
• Adverbiais: expresan tempo, lugar, modo, causa, finalidade, condición, concesión... Nexos: cando, onde, como, porque, para que, se, aínda que. «Cando chegues, chámame». «Saímos aínda que chovía».

Truco: se podes substituír a oración por iso, probablemente é substantiva; se a podes cambiar por un adxectivo (o libro interesante), é adxectiva; se a podes cambiar por un adverbio (entón, alí, así), é adverbial.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Analiza: «Martiño estuda Medicina e a súa irmá traballa en Lugo».

• Verbos conxugados: estuda, traballa → dúas proposicións.
• Nexo: e. Ningunha depende da outra.
• Resultado: oración composta coordinada copulativa.

Exemplo 2. Analiza: «A rapaza que gañou o concurso vive na miña rúa».

• Verbos: gañou, vive.
• que gañou o concurso complementa o nome rapaza (equivale a «a rapaza gañadora»).
• Resultado: subordinada adxectiva ou de relativo; antecedente: a rapaza.

Exemplo 3. Analiza: «Non fun á festa: estaba cansa».

• Verbos: fun, estaba. Non hai nexo, só dous puntos.
• Resultado: xustaposición (o sentido é causal: non fun porque estaba cansa).

Exemplo 4. Analiza: «Pregúntalle se quere vir».

• Verbos: pregúntalle, quere (vir é infinitivo e non conta como verbo conxugado).
• se quere vir pode substituírse por iso: «Pregúntalle iso». É o CD.
• Resultado: subordinada substantiva de CD (interrogativa indirecta).

Método para analizar unha oración composta

1. Subliña os verbos conxugados e conta cantas proposicións hai.
2. Marca os límites de cada proposición.
3. Busca o nexo (ou a súa ausencia) que as une.
4. Pregúntate se unha depende da outra: se non, é coordinación ou xustaposición; se si, é subordinación.
5. Se é subordinada, comproba que función cumpre (substantiva, adxectiva ou adverbial) coa proba de substitución.

Exemplo 5. Analiza: «Cando chegamos á casa, a avoa xa preparara a cea».

• Verbos: chegamos, preparara → dúas proposicións.
• Cando chegamos á casa pode substituírse por entón: indica tempo.
• Resultado: subordinada adverbial de tempo; a principal é «a avoa xa preparara a cea». Fíxate no pluscuamperfecto galego preparara (= «había preparado»).

Lembra: o número de verbos conxugados indica cantas proposicións hai, pero o tipo de oración composta depende do nexo e da relación entre elas. Unha mesma idea pode expresarse de varias formas: «Estaba cansa; non fun» (xustaposición), «Estaba cansa, así que non fun» (coordinación) ou «Non fun porque estaba cansa» (subordinación causal).

Exercicios