Cohesión e coherencia completas

Introdución

Un bo texto non só di cousas certas: tamén as di ben ligadas. A coherencia fai que o texto teña sentido global; a cohesión son os recursos lingüísticos que unen unhas oracións con outras. Nesta lección aprendemos a analizar e a usar con precisión estas dúas propiedades, fundamentais para comprender e redactar calquera texto.

Explicación

1. A coherencia

Un texto é coherente cando:

• Ten un tema central ao que se refiren todas as ideas.
• A información está organizada nunha estrutura recoñecible e en parágrafos, cada un cunha idea principal.
• Hai progresión temática: cada oración parte do xa coñecido (tema) e achega algo novo (rema). Se só se repite o mesmo, o texto non avanza; se se salta dun asunto a outro, pérdese o fío.
• Non hai contradicións internas nin datos incompatibles co coñecemento do mundo.

2. A cohesión: mecanismos principais

a) Recorrencia léxica. Mantén a referencia a algo xa mencionado:

• Repetición da mesma palabra (útil, pero en exceso empobrece o texto).
• Sinonimia: casa → vivenda.
• Hiperonimia e hiponimia: un termo xeral (hiperónimo) recolle outro concreto (hipónimo): o carballo → a árbore.
• Palabras do mesmo campo semántico: mar, onda, area, gaivota.

b) Substitución gramatical (deíxe textual). Os pronomes e outras palabras substitúen elementos xa ditos:

• Anáfora: refírese a algo anterior. «Vin a Marta e saudeina» (-a = Marta).
• Catáfora: anticipa algo que vén despois. «Só quero isto: que sexas feliz».

c) Elipse. Omítese un elemento que se sobreentende: «Eu levo a merenda e ti, a auga» (omítese levas).

d) Conectores. Indican a relación lóxica entre ideas:

• Aditivos: e, ademais, tamén, así mesmo.
• Adversativos e concesivos: pero, mais, porén, non obstante, aínda que, malia.
• Causais: porque, xa que, dado que.
• Consecutivos: polo tanto, así que, por conseguinte.
• Temporais e de orde: primeiro, despois, logo, finalmente.
• Explicativos e de recapitulación: é dicir, ou sexa, en resumo, en conclusión.

Un conector mal escollido rompe a lóxica: «Estudei moito; polo tanto, suspendín» non ten sentido; o correcto sería «porén, suspendín».

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Mellora a cohesión: «Comprei unha bicicleta. A bicicleta é vermella. A bicicleta custou cen euros.»

Resolución: evitamos a repetición con pronomes, elipse e un conector: «Comprei unha bicicleta vermella, que me custou cen euros» ou «Comprei unha bicicleta. É vermella e custoume cen euros». A segunda versión usa elipse do suxeito ([a bicicleta] é vermella) e o pronome -me.

Exemplo 2. Identifica os mecanismos en: «Rosalía de Castro publicou Cantares gallegos en 1863. A escritora compostelá converteuse así nunha figura clave do Rexurdimento. Esta obra...»

• A escritora compostelá: recorrencia por expresión equivalente (refírese a Rosalía de Castro).
• así: conector que recolle o anterior.
• Esta obra: anáfora co demostrativo e hiperónimo (obra recolle Cantares gallegos).

Exemplo 3. Escolle o conector: «Fai moito frío; ____, imos saír a pasear». A relación é de oposición (a pesar do frío, saímos): porén ou non obstante. Un consecutivo como polo tanto sería incoherente.

Exemplo 4. Que falla aquí? «O meu xogo favorito é o xadrez. Os golfiños son mamíferos mariños. Mañá teño exame de inglés.» Cada oración fala dun tema distinto: non hai tema común nin progresión. Falla a coherencia, aínda que cada oración sexa correcta.

Erros frecuentes de cohesión

• Repetición excesiva: «O alumnado... o alumnado... o alumnado». Alterna con sinónimos, pronomes ou elipse.
• Referencias ambiguas: «Marta díxolle a Lúa que o seu proxecto era o mellor». De quen é o proxecto? Mellor: «Marta díxolle a Lúa: “O teu proxecto é o mellor”».
• Conectores repetidos ou inexactos: encadear «e entón... e entón...» ou usar ademais para unha oposición.
• Castelanismos nos conectores: «*sin embargo» → porén, non obstante; «*o sea» → ou sexa; «*entonces» → entón.

Exemplo 5. Reescribe con conectores: «Choveu moito. O partido aprazouse. Os xogadores estaban decepcionados. Entenderon a decisión». Resolución: «Choveu moito; por iso, o partido aprazouse. Os xogadores estaban decepcionados; porén, entenderon a decisión». O primeiro conector expresa consecuencia e o segundo, oposición.

Lembra: coherencia e cohesión van xuntas, pero non son o mesmo. Un texto pode ter moitos conectores e, aínda así, ser incoherente se as ideas non teñen relación; e un texto coherente mellora moito cando os seus mecanismos de cohesión están ben escollidos. Ao revisar os teus escritos, comproba primeiro o sentido global e despois as unións entre oracións.

Exercicios