Novela ou relato longo

Introdución

Escribir un relato longo ou unha novela curta é un dos retos máis completos para quen escribe. A diferenza dun conto breve, que se centra nun único momento, o relato longo permite desenvolver varios personaxes, máis dun conflito e un mundo narrativo máis rico. Nesta lección aprenderás os elementos da narración e os pasos para planificar e escribir o teu propio relato en galego.

Explicación

Os elementos da narración

• Narrador: quen conta a historia. Pode ser interno (en primeira persoa, protagonista ou testemuña) ou externo (en terceira persoa). O narrador externo pode ser omnisciente (sabe todo, mesmo o que pensan os personaxes) ou obxectivo (só conta o que se ve e se oe, como unha cámara).
• Personaxes: o protagonista, o antagonista (que se lle opón) e os secundarios. Os bos personaxes teñen desexos, medos e contradicións; non son só «bos» ou «malos».
• Espazo: onde ocorre a acción. Un espazo ben descrito crea ambiente.
• Tempo: cando ocorre a historia e canto dura.
• Acción ou trama: os feitos que se narran.

A estrutura

A estrutura clásica ten tres partes: presentación (personaxes, espazo e situación inicial), nó (aparece o conflito e complícase) e desenlace (resolución). Pero hai outras posibilidades:

• In medias res: o relato comeza no medio da acción e despois explica o anterior.
• Analepse (ou flashback): salto ao pasado.
• Prolepse: anticipación de algo que pasará no futuro.
• Final aberto: o conflito non se resolve de todo e o lector imaxina a continuación.

Diferenzas entre conto, relato longo e novela

O conto é breve, ten poucos personaxes e unha soa liña de acción. A novela é extensa, con moitos personaxes, tramas secundarias e capítulos. O relato longo ou novela curta sitúase no medio: máis desenvolvido ca un conto, pero sen a complexidade dunha novela.

Como planificalo

1. Idea central: resúmea nunha frase («Unha rapaza descobre que a casa da súa avoa garda un segredo da guerra»).
2. Fichas de personaxes: nome, idade, aspecto, carácter, que desexa e que lle impide conseguilo.
3. Escaleta: lista ordenada das escenas ou capítulos.
4. Escoller narrador e tempo verbal (o pretérito é o máis habitual) e mantelos.
5. Escribir o borrador, revisalo e reescribilo.

Consellos de estilo

• Mostrar, non só contar: en vez de «Estaba nerviosa», «Retorcía a manga do xersei sen deixar de mirar a porta».
• Alternar narración, descrición e diálogo. En galego, o diálogo introdúcese con guión longo (—).
• Variar os verbos de dicir: murmurou, berrou, respondeu, preguntou.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Identifica o narrador: «Aquela noite eu non puiden durmir. Escoitaba os pasos no faiado e sabía que non era o vento».

Resolución: narrador interno en primeira persoa, protagonista.

Exemplo 2. Transforma en «mostrar»: «O vello estaba triste».

Resolución: «O vello sentou no banco do peirao e quedou mirando o barco baleiro ata que se fixo de noite».

Exemplo 3. Que técnica se usa en «Trinta anos despois, cando volveu á aldea, aínda lembraría aquel día»?

Resolución: unha prolepse, porque anticipa algo que ocorrerá no futuro con respecto ao momento da narración.

Para lembrar

• Elementos: narrador, personaxes, espazo, tempo e acción.
• Narrador interno (primeira persoa) ou externo (terceira persoa: omnisciente ou obxectivo).
• Estrutura clásica: presentación, nó e desenlace; técnicas como in medias res, analepse, prolepse e final aberto.
• Planifica con idea central, fichas de personaxes e escaleta antes de escribir.

Exemplo 4. Escaleta dun relato longo. Idea: «Unha rapaza descobre que a casa da súa avoa garda un segredo da guerra». 1) Presentación: Uxía pasa o verán na aldea da avoa. 2) Nó: atopa no faiado unha caixa con cartas de 1937. 3) Complicación: a avoa négase a falar delas. 4) Investigación: Uxía pregunta ao veciño máis vello e descobre a historia dun tío avó fuxido. 5) Clímax: a avoa, por fin, conta todo. 6) Desenlace: Uxía decide escribir a historia para que non se esqueza. Cada punto pode converterse nun capítulo.

Exemplo 5. Escribe o comezo do relato anterior in medias res.

Resolución: «—Non abras esa caixa! —berrou a avoa desde a escaleira. Pero Uxía xa tiña nas mans a primeira carta, amarela e escrita cunha letra apertada que non coñecía». O lector entra directamente no momento de tensión; despois, nunha analepse, contaremos como chegou Uxía á aldea e por que subiu ao faiado.

Exercicios