Se viaxas por Galicia, notarás que o galego non soa igual en todas as comarcas: nalgúns lugares din os cans e noutros os cas; nuns din ti e noutros tu. A disciplina que estuda estas diferenzas xeográficas chámase dialectoloxía. Neste tema coñecerás como se divide o galego en bloques e áreas dialectais e cales son os trazos que permiten recoñecelos.
Para coñecer as falas galegas foi fundamental o traballo do Instituto da Lingua Galega, que elaborou o Atlas Lingüístico Galego, e do lingüista Francisco Fernández Rei, autor de Dialectoloxía da lingua galega (1990). Segundo esta clasificación, o galego divídese en tres bloques: occidental, central e oriental.
a) O plural das palabras rematadas en -n. É o trazo máis coñecido:
No galego estándar escríbese cans e ladróns.
b) O pronome persoal tónico de segunda persoa: ti nos bloques occidental e central, e tu no bloque oriental.
c) A gheada: consiste en pronunciar o son de g como unha aspiración, semellante ao h do inglés: hato por gato, auha por auga. Está estendida por boa parte do bloque occidental e por zonas do central.
d) O seseo: consiste en pronunciar s en lugar do son de z e c (diante de e, i): sinco por cinco, sapato por zapato. Dáse en zonas costeiras do bloque occidental.
A gheada e o seseo non se escriben, pero son trazos lexítimos da fala: non se deben considerar erros nin motivo de burla.
Dentro de cada bloque hai áreas con trazos propios. Por exemplo, no bloque occidental atópanse a área fisterrá e a área bergantiñá; no bloque central, a área mindoniense (arredor de Mondoñedo) e a área lucense; e no bloque oriental, a área ancaresa (nos Ancares). As áreas non coinciden coas provincias: os límites lingüísticos non seguen as fronteiras administrativas.
O galego tamén se fala tradicionalmente en territorios situados fóra da Comunidade Autónoma de Galicia, próximos á fronteira:
Ademais, no val do Ellas (Cáceres) fálase a fala, unha variedade emparentada co galego e co portugués.
Todas as variedades dialectais son igual de válidas e forman parte do patrimonio da lingua. O estándar é a variedade común que se usa na escrita, no ensino e nos medios para que todos nos entendamos. Coñecer o estándar non obriga a deixar de usar a fala propia nas situacións informais.
Todas as linguas cambian co paso do tempo, e os cambios non se estenden igual por todo o territorio. No caso do galego, ademais, durante os Séculos Escuros (XVI-XVIII) a lingua case non se escribiu e transmitiuse sobre todo de forma oral, de pais a fillos, sen un modelo escrito común. Por iso as falas de cada zona evolucionaron con bastante independencia. As montañas, os ríos e a distancia entre as aldeas tamén favoreceron que cada comarca conservase as súas propias solucións.
O resultado é unha lingua cunha gran riqueza de variantes, que hoxe convive cun estándar común fixado pola Real Academia Galega.
Exemplo 1. A que bloque dialectal pertence cada falante?
Exemplo 2. Unha nena di: «Vin unha hata no tellado». Que fenómeno aparece e como se escribe en estándar?
Solución: aparece a gheada, propia sobre todo do occidente. En estándar escríbese gata.
Exemplo 3. Escribe en galego estándar esta oración dita por un falante do bloque oriental: «Tu viches os cais do monte?».
Solución: «Ti viches os cans do monte?». O pronome tu pasa a ti e o plural cais pasa a cans, que son as formas do estándar.
Cantos bloques dialectais distingue Francisco Fernández Rei no galego?
Que plural de «can» é propio do bloque oriental?
Que é a gheada?
En cal destes territorios de fóra de Galicia NON se fala galego tradicionalmente?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 2.º ESO?
Crear cuenta gratis