Política lingüística e normalización

Política lingüística e normalización

O galego é a lingua propia de Galicia, pero durante séculos foi apartado dos usos públicos e considerado, inxustamente, unha lingua de menos valor. Para corrixir esta situación aprobáronse leis e plans que buscan que o galego se poida usar con normalidade en todos os ámbitos. Neste tema coñecerás os conceptos básicos da sociolingüística, as principais leis sobre a lingua e o significado da normalización lingüística.

1. Conceptos básicos

• Lingua propia: a lingua que naceu e se desenvolveu historicamente nun territorio. A lingua propia de Galicia é o galego.
• Lingua minorizada: aquela que, por razóns históricas e sociais, non pode usarse con normalidade en todos os ámbitos. Non é o mesmo ca minoritaria, que significa falada por poucas persoas: o galego é falado por gran parte da poboación, pero estivo minorizado.
• Bilingüismo: capacidade dunha persoa para usar dúas linguas.
• Diglosia: situación social na que dúas linguas conviven pero cumpren funcións distintas: unha ten prestixio e úsase nos ámbitos formais (administración, ensino, medios) e a outra queda reducida á familia e aos usos informais. Durante moito tempo o castelán ocupou en Galicia a posición de prestixio.
• Conflito lingüístico: situación na que dúas linguas compiten nun mesmo territorio e unha tende a substituír a outra.
• Prexuízos lingüísticos: ideas falsas sobre unha lingua, como «o galego non serve para nada» ou «o galego é só para a aldea». Son falsos: todas as linguas serven para expresar calquera contido.

2. Normativización e normalización

Son dúas palabras parecidas, pero significan cousas distintas:

• Normativización: fixar unhas normas comúns de ortografía, gramática e léxico para que exista un modelo de lingua culta. En 1982 a Real Academia Galega e o Instituto da Lingua Galega aprobaron as Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, que se reformaron en 2003.
• Normalización: o proceso para conseguir que unha lingua se use con normalidade en todos os ámbitos da vida: na familia, no ensino, na administración, nos medios de comunicación, nas empresas, no deporte ou en internet.

3. Un pouco de historia

• Nos Séculos Escuros (XVI-XVIII), o galego desapareceu case por completo da escrita e dos usos cultos.
• No Rexurdimento (século XIX), autores como Rosalía de Castro, Curros Enríquez e Pondal devolveron o prestixio literario ao galego. Cantares gallegos publicouse en 1863.
• En 1916 fundáronse as Irmandades da Fala, que defenderon o uso do galego en todos os ámbitos.
• Durante a ditadura franquista (1939-1975), o galego foi excluído do ensino e da vida pública.
• Coa democracia chegou o recoñecemento legal.

4. O marco legal

• Constitución española (1978), artigo 3: o castelán é a lingua oficial do Estado e as demais linguas españolas son tamén oficiais nas súas comunidades autónomas, segundo os seus estatutos.
• Estatuto de Autonomía de Galicia (1981), artigo 5: a lingua propia de Galicia é o galego; o galego e o castelán son oficiais e todos teñen o dereito de coñecelos e usalos.
• Lei de normalización lingüística (1983), aprobada polo Parlamento de Galicia: regula o uso do galego na administración, no ensino e nos medios de comunicación.
• Plan xeral de normalización da lingua galega (2004), aprobado por unanimidade no Parlamento: propón medidas en moitos ámbitos da sociedade.
• No ámbito europeo, a Carta europea das linguas rexionais ou minoritarias (1992), do Consello de Europa, protexe linguas como o galego.

5. E ti, que podes facer?

A normalización non depende só das leis: depende sobre todo dos falantes. Usar o galego con naturalidade, ler libros e ver series en galego, empregalo nas redes sociais e respectar quen o fala son formas de contribuír a que a nosa lingua teña futuro.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Identifica o concepto que corresponde a cada situación:

• a) «Unha familia fala galego na casa, pero cambia ao castelán cando vai ao médico porque lle parece máis axeitado.» → Diglosia: o galego queda para o ámbito familiar e o castelán para o formal.
• b) «A RAG decide como se escribe unha palabra nova.» → Normativización.
• c) «Un concello publica todos os seus documentos e a súa páxina web en galego.» → Normalización.
• d) «Alguén di que en galego non se pode falar de ciencia.» → Prexuízo lingüístico.

Exemplo 2. Por que o galego é unha lingua minorizada e non necesariamente minoritaria?

Solución: porque o problema non foi o número de falantes, senón que durante séculos se lle negou o uso nos ámbitos de prestixio. Minoritaria fai referencia á cantidade de falantes; minorizada, á situación social da lingua.

Exercicios