Coherencia e cohesión textual

Coherencia e cohesión textual

Un texto non é unha simple suma de oracións. Para que unha mensaxe se entenda, as ideas teñen que estar relacionadas entre si, ordenadas e ben unidas. Neste tema estudarás dúas propiedades fundamentais de todo bo texto, a coherencia e a cohesión, e os mecanismos que nos permiten conseguilas cando escribimos.

1. As propiedades do texto

Un texto é unha unidade de comunicación con sentido completo. Para funcionar ben debe ter tres propiedades:

• Adecuación: axústase á situación comunicativa (destinatario, intención, canle e rexistro).
• Coherencia: as ideas teñen sentido e relaciónanse cun mesmo tema.
• Cohesión: as oracións e os parágrafos están ben unidos mediante recursos lingüísticos.

2. A coherencia

Un texto é coherente cando:

• trata un tema principal e todas as ideas se relacionan con el;
• as ideas están organizadas nunha estrutura clara (introdución, desenvolvemento e conclusión);
• hai progresión temática: cada oración engade información nova, sen repetir sempre o mesmo;
• non hai contradicións entre as ideas;
• a información é compatible co que sabemos do mundo.

Este texto, por exemplo, non é coherente: «Onte choveu moito en Vigo. Os pingüíns viven no hemisferio sur. Por iso merquei unha bicicleta». Cada oración fala dunha cousa distinta e o conector «por iso» establece unha relación de consecuencia que non existe.

3. A cohesión e os seus mecanismos

A cohesión consíguese con diferentes recursos lingüísticos:

• Repetición dunha palabra clave, sen abusar dela.
• Sinonimia: substituír unha palabra por outra de significado semellante (casa → vivenda, fogar).
• Hiperónimos e hipónimos: usar unha palabra xeral no canto dunha concreta ou ao revés (rosa → flor; can → animal).
• Pronomes e deícticos: palabras que remiten a algo xa dito ou ao contexto (el, o, lle, este, alí, entón). Por exemplo: «Vin a Breogán no parque e saudeino». O pronome o (en saudeino) refírese a Breogán.
• Elipse: omitir un elemento que se sobreentende. «Marta merca o pan e volve á casa» (non fai falta repetir Marta).
• Conectores: palabras e expresións que relacionan as ideas e indican que tipo de relación hai entre elas.

4. Os conectores máis frecuentes

• Adición: e, tamén, ademais, así mesmo.
• Oposición: pero, mais, porén, con todo, non obstante, así e todo.
• Causa: porque, xa que, pois, dado que.
• Consecuencia: polo tanto, por iso, así que, en consecuencia.
• Orde: en primeiro lugar, logo, despois, por último, finalmente.
• Explicación: é dicir, ou sexa, isto é.
• Exemplificación: por exemplo, así.
• Conclusión: en resumo, en definitiva, en conclusión.

Coidado: un conector mal escollido rompe a coherencia. Non é o mesmo «Estudei, polo tanto aprobei» ca «Estudei, porén suspendín».

5. Erros frecuentes

• Repetir a mesma palabra en todas as oracións: o texto vólvese pesado. Solución: sinónimos, pronomes ou elipse.
• Abusar do conector «e»: «Fun á praia e había moita xente e fun nadar e despois comín». Solución: dividir en oracións e variar os conectores.
• Pronomes ambiguos: «Antía falou con Sara e díxolle que estaba enfadada». Quen estaba enfadada? Solución: «Antía falou con Sara e díxolle que ela, Sara, estaba enfadada», ou reformular a oración.
• Conectores contraditorios: usar «porén» onde debería ir «polo tanto».
• Saltar de tema sen avisar, ou rematar sen conclusión.

Un bo truco para revisar un texto é lelo en voz alta: se tropezamos ou nos perdemos, probablemente falla a cohesión ou a coherencia.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Mellora a cohesión deste texto:

«O meu avó naceu en Lalín. O meu avó traballou de carpinteiro. O meu avó emigrou a Suíza en 1965. O meu avó volveu en 1980. O meu avó montou un taller.»

Solución: «O meu avó naceu en Lalín e traballou de carpinteiro. En 1965 emigrou a Suíza, onde pasou quince anos. Cando volveu, en 1980, montou o seu propio taller.»

Mecanismos empregados: elipse do suxeito (non se repite «o meu avó»), o conector de adición e, o adverbio relativo onde, que remite a Suíza, a conxunción cando para ordenar os feitos no tempo e o posesivo seu, que se refire ao avó.

Exemplo 2. Indica que relación expresa o conector destacado: «Choveu toda a semana; porén, o encoro segue baixo».

Solución: expresa oposición, porque o segundo feito non é o que esperariamos despois do primeiro.

Exercicios