O Rexurdimento: Rosalía, Curros, Pondal

O Rexurdimento: Rosalía, Curros, Pondal

Chámase Rexurdimento ao movemento cultural e literario da segunda metade do século XIX no que a literatura en galego volveu nacer despois de séculos de silencio. Os seus tres grandes autores son Rosalía de Castro, Manuel Curros Enríquez e Eduardo Pondal.

O contexto

Na Idade Media, a lírica galego-portuguesa foi unha das máis importantes de Europa. Pero desde finais do século XV ata o século XVIII o galego quedou fóra da escrita culta: ese período coñécese como os Séculos Escuros. O galego seguía sendo a lingua da maioría da poboación, pero case non se escribía.

No século XIX, o Romanticismo espertou en toda Europa o interese polas linguas e as culturas populares. En Galicia, primeiro xurdiu o Provincialismo (arredor de 1840), un movemento político e cultural que defendía a personalidade de Galicia. Despois chegaron os Xogos Florais da Coruña (1861), un certame literario no que se premiaron poemas en galego, e o Álbum de la Caridad (1862), que os recolleu.

A data que se considera o inicio do Rexurdimento é o 17 de maio de 1863, cando Rosalía de Castro publicou Cantares gallegos. Por iso, desde 1963, o 17 de maio celébrase o Día das Letras Galegas.

Rosalía de Castro (Santiago de Compostela, 1837 – Padrón, 1885)

• Cantares gallegos (1863): poemas inspirados nos cantares populares. Mostra as costumes, as festas e a paisaxe de Galicia, defende o pobo galego e denuncia a emigración.
• Follas novas (1880): poesía máis íntima e persoal. Trata a dor, a soidade, a morte e a saudade, e tamén a emigración e as mulleres que quedaban soas. Nel aparece o poema «Negra sombra».
• Tamén escribiu en castelán, por exemplo En las orillas del Sar (1884).

Manuel Curros Enríquez (Celanova, 1851 – A Habana, 1908)

• Aires da miña terra (1880): poesía social e cívica. Denuncia as inxustizas que sufría o campesiñado (os foros, os caciques, a emigración forzada) e critica o poder da Igrexa. O libro foi denunciado polo bispo de Ourense e Curros foi xulgado por el.
• O divino sainete (1888): poema satírico.
• Os seus temas principais son a denuncia social, o anticlericalismo e a fe no progreso.

Eduardo Pondal (Ponteceso, 1835 – A Coruña, 1917)

• Queixumes dos pinos (1886): poemas sobre a súa comarca, Bergantiños, a paisaxe, os heroes dun pasado celta idealizado e a liberdade de Galicia.
• Os Eoas: longo poema épico sobre o descubrimento de América, no que traballou toda a vida e que deixou sen rematar.
• Escribiu a letra do poema «Os pinos», que, con música de Pascual Veiga, é hoxe o himno galego.

Resumo: os tres autores

• Rosalía: poesía intimista e social; dor, saudade, emigración, defensa do pobo.
• Curros: poesía cívica e de denuncia; inxustizas, anticlericalismo, progreso.
• Pondal: poesía patriótica e épica; pasado heroico, paisaxe de Bergantiños, liberdade.

Por que é tan importante o Rexurdimento?

Estes tres autores demostraron que o galego servía para facer literatura da máxima calidade, e non só para a conversa diaria. Grazas a eles, a lingua recuperou prestixio e moitas persoas comezaron a escribir en galego. Por iso Rosalía, Curros e Pondal son considerados os precursores da literatura galega contemporánea.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Le estes versos e indica autora, obra e tema:

Adiós, ríos; adiós, fontes;
adiós, regatos pequenos;
adiós, vista dos meus ollos:
non sei cando nos veremos.

Solución: son de Rosalía de Castro, de Cantares gallegos. O tema é a emigración: a voz poética despídese da súa terra sen saber cando volverá.

Exemplo 2. Le estes versos e indica autor e importancia:

Que din os rumorosos
na costa verdecente,
ao raio transparente
do plácido luar?

Solución: son de Eduardo Pondal: é o comezo de «Os pinos», a letra do himno galego. Os piñeiros son un símbolo de Galicia e do seu pobo.

Exemplo 3. Un poema denuncia que os labregos traballan a terra e non poden pagar os foros. A cal dos tres autores corresponde mellor?

Solución: a Curros Enríquez, porque a denuncia social das inxustizas do campo é o tema central de Aires da miña terra.

Exercicios