Rexistros lingüísticos

Rexistros lingüísticos

Non falamos igual cos amigos no recreo que cando presentamos un traballo diante da clase ou cando lle escribimos unha carta ao alcalde. Sen darnos conta, cambiamos as palabras, a pronuncia e a forma de construír as frases segundo a situación. Esas variedades que escollemos segundo o contexto chámanse rexistros lingüísticos.

Que é un rexistro?

Un rexistro é a forma de usar a lingua que elixe cada falante para adaptarse á situación comunicativa. Para escoller o rexistro axeitado temos en conta:

• O receptor: non é o mesmo falarlle a un irmán ca a unha médica descoñecida.
• A canle: oral ou escrita.
• O tema: cotián ou especializado.
• A finalidade e o grao de formalidade da situación: unha conversa na casa, unha entrevista de traballo, un exame...

Unha persoa ben formada domina varios rexistros e pasa dun a outro segundo o necesite. Usar un rexistro inadecuado (falar de maneira moi coloquial nunha entrevista, ou moi formal cos amigos) provoca estrañeza e pode dificultar a comunicación.

Principais rexistros

1. Rexistro formal (ou culto). Úsase en situacións serias ou cando non temos confianza co receptor: exames, conferencias, cartas oficiais, noticias. Características:

• Vocabulario preciso e variado.
• Oracións completas e ben organizadas.
• Respecto estrito da norma (ortografía, morfoloxía, sintaxe).
• Tratamentos de cortesía: vostede, señor, estimada directora.

2. Rexistro coloquial (ou informal). Úsase con familia e amizades, en situacións de confianza. Características:

• Vocabulario sinxelo, palabras comodín (cousa, isto, o de...).
• Frases curtas, inacabadas ou con repeticións.
• Moitas interxeccións e exclamacións (Ai!, Home!, Oi!).
• Expresións afectivas e diminutivos (meu rei, pequeniño).

O rexistro coloquial non é incorrecto: é o propio das situacións de confianza.

3. Usos vulgares. Son formas que se afastan da norma e se consideran erros en calquera situación, por exemplo haiga por haxa, pa por para, ou castelanismos como bueno en vez de bo ou ben. Convén evitalos sempre.

4. Linguaxes técnicas ou específicas. Son variedades formais de cada profesión ou ciencia, cun vocabulario propio: a medicina (diagnóstico, síntoma), a informática (servidor, contrasinal), o deporte (fóra de xogo, saque de esquina).

Exemplo resolto 1: identificar o rexistro

• «Oi, Uxía! Vas vir logo ao parque ou que?» → Coloquial: saúdo informal (Oi), interrogación espontánea (ou que?), trato de confianza.
• «Estimados señores: dirixímonos a vostedes para solicitar información sobre as actividades do museo.» → Formal: fórmula de saúdo protocolaria, trato de vostedes, vocabulario preciso.
• «O paciente presenta febre e dor abdominal.» → Formal técnico (linguaxe médica).

Exemplo resolto 2: transformar un texto de rexistro

Texto coloquial: «Bo, pois o outro día fomos á praia e tal, e había un montón de xente, buah, flipante.»

Pasos: eliminamos as palabras comodín (bo, pois, e tal), cambiamos o castelanismo buah e o vulgarismo flipante por expresións normativas e completamos a oración.

Versión formal: «O pasado domingo fomos á praia, onde había moitísima xente.»

Exemplo resolto 3: escoller o tratamento

Tes que pedirlle á directora do instituto permiso para organizar unha feira do libro. Comezo axeitado: «Estimada directora: Diríxome a vostede para...». Comezo inadecuado: «Ola, que tal? Mira, queriamos...», porque emprega un trato de confianza nunha situación formal.

Para lembrar

• Non hai un rexistro «mellor» ca outro: hai rexistros axeitados ou inadecuados para cada situación.
• Os vulgarismos son sempre incorrectos.
• Na escrita formal coida especialmente a ortografía e os tiles.

Exemplo resolto 4: unha mesma idea en tres rexistros

Idea: non podes asistir a un adestramento.

• Coloquial (mensaxe a un amigo do equipo): «Hoxe non vou, que teño médico. Dille ao míster, vale?»
• Formal (correo ao club): «Bo día: comunícolles que hoxe non poderei asistir ao adestramento porque teño consulta médica. Desculpen as molestias. Atentamente, Sara Pérez.»
• Vulgar (incorrecto): «Hoxe non vou pa alí, haiga o que haiga.» Contén os vulgarismos pa e haiga; en galego correcto sería «Hoxe non vou alá, haxa o que haxa.»

Observa que as tres versións transmiten a mesma información, pero só as dúas primeiras son correctas, cada unha na súa situación.

Rexistro oral e rexistro escrito

A lingua oral permite apoiarse na entoación, nos xestos e na situación compartida; por iso tolera máis repeticións e frases incompletas. A lingua escrita, en cambio, debe ser máis precisa e ordenada, porque o lector non pode preguntarnos que quixemos dicir. Mesmo nun rexistro informal escrito (unha mensaxe a unha amiga) convén coidar a ortografía para que se entenda ben.

Exercicios