Sistema verbal completo: indicativo, subxuntivo, imperativo

Sistema verbal completo: indicativo, subxuntivo, imperativo

O verbo é a palabra que expresa accións, estados ou procesos, e é a máis variable da lingua: cambia de forma segundo a persoa, o número, o tempo e o modo. Nesta lección imos ver os tres modos do verbo galego e todos os seus tempos simples, co verbo regular falar como modelo.

As tres conxugacións

Os verbos galegos agrúpanse en tres conxugacións segundo a terminación do infinitivo:

• 1.ª conxugación: -ar (falar, cantar, xogar).
• 2.ª conxugación: -er (comer, beber, correr).
• 3.ª conxugación: -ir (partir, durmir, escribir).

Os modos verbais

• Indicativo: presenta a acción como real e segura: Mañá vou ao cine.
• Subxuntivo: presenta a acción como un desexo, unha dúbida ou unha posibilidade. Aparece moito en oracións dependentes: Quero que veñas. Talvez chova.
• Imperativo: serve para dar ordes ou facer pedidos. Só ten formas propias para ti e vós: Fala! Falade!

O indicativo

O galego ten seis tempos simples de indicativo. Velaquí o verbo falar (eu, ti, el/ela, nós, vós, eles/elas):

• Presente: falo, falas, fala, falamos, falades, falan.
• Pretérito: falei, falaches, falou, falamos, falastes, falaron.
• Copretérito: falaba, falabas, falaba, falabamos, falabades, falaban.
• Antepretérito: falara, falaras, falara, falaramos, falarades, falaran.
• Futuro: falarei, falarás, falará, falaremos, falaredes, falarán.
• Pospretérito: falaría, falarías, falaría, falariamos, falariades, falarían.

Usos: o pretérito conta accións pasadas e rematadas (Onte falei coa avoa); o copretérito, accións pasadas habituais ou en desenvolvemento (De pequeno falaba moito); o antepretérito, unha acción pasada anterior a outra tamén pasada (Cando cheguei, xa falara con ela); o pospretérito expresa accións posibles ou futuras desde o pasado (Dixo que falaría connosco).

Fíxate:

• As formas de nós e vós do copretérito, antepretérito e pospretérito non levan til: falabamos, falaramos, falariamos.
• O galego estándar non usa tempos compostos co verbo haber. Onde o castelán di he hablado, o galego di falei.
• A segunda persoa do singular do pretérito remata en -ches (falaches, comiches, partiches), nunca en -stes, que é a forma de vós (falastes).

O subxuntivo

• Presente: fale, fales, fale, falemos, faledes, falen.
• Pretérito: falase, falases, falase, falasemos, falasedes, falasen.
• Futuro: falar, falares, falar, falarmos, falardes, falaren.

Exemplos: Espero que fales con ela (presente). Se falases máis amodo, entenderíache (pretérito). O futuro de subxuntivo case non se usa hoxe, salvo en expresións como se Deus quixer ou en textos legais.

O imperativo

Só ten dúas formas: ti e vós.

• falar: fala (ti), falade (vós).
• comer: come, comede.
• partir: parte, partide.

Lembra que o imperativo nunca se usa con non diante.

Para as ordes negativas e para tratar de vostede úsase o presente de subxuntivo: Non fales! Non comades aquí! Pase vostede.

Algúns verbos irregulares moi frecuentes

• ser: presente son, es, é, somos, sodes, son; pretérito fun, fuches, foi, fomos, fostes, foron; imperativo sé, sede.
• ir: presente vou, vas, vai, imos, ides, van; pretérito fun, fuches, foi, fomos, fostes, foron (igual ca ser); imperativo vai, ide.
• ter: presente teño, tes, ten, temos, tedes, teñen; pretérito tiven, tiveches, tivo, tivemos, tivestes, tiveron; imperativo ten, tede.
• facer: presente fago, fas, fai, facemos, facedes, fan; pretérito fixen, fixeches, fixo, fixemos, fixestes, fixeron; imperativo fai, facede.

Fíxate en que ser e ir comparten o pretérito: fun pode significar 'fui (ser)' ou 'fui (ir)', e só o contexto o aclara: Fun a Lugo (ir) / Fun o primeiro da fila (ser).

As formas non persoais

Infinitivo (falar), xerundio (falando) e participio (falado). O galego ten ademais unha forma moi especial: o infinitivo conxugado (falar, falares, falar, falarmos, falardes, falaren): Ao chegarmos á casa, xa era de noite.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Analiza a forma comiamos.

Resolución: verbo comer (2.ª conxugación), 1.ª persoa do plural (nós), copretérito de indicativo. Non leva til.

Exemplo 2. Completa: A mestra pediu que nós ______ (escribir) unha redacción.

Resolución: despois de pedir que nun contexto pasado vai o pretérito de subxuntivo: escribisemos. A oración queda: A mestra pediu que nós escribisemos unha redacción.

Exemplo 3. Pasa a negativa: Bebede auga.

Resolución: o imperativo negativo usa o presente de subxuntivo: Non bebades auga.

Exercicios