Puntuación e convencións

Puntuación e convencións

Cando falamos, facemos pausas, cambiamos o ton e subimos ou baixamos a voz. Na escrita todo iso desaparece, e para que o lector entenda o texto usamos os signos de puntuación. Unha coma mal posta pode cambiar o sentido dunha frase: non é o mesmo «Non, quero ir» ca «Non quero ir». Nesta lección repasamos os signos principais e algunhas convencións da escrita en galego: maiúsculas, abreviaturas e títulos.

O punto (.)

• Punto e seguido: separa oracións dentro do mesmo parágrafo.
• Punto e á parte: pecha un parágrafo; o seguinte trata outra idea.
• Punto final: pecha o texto.

Despois de punto escríbese sempre maiúscula.

A coma (,)

Marca unha pausa breve. Úsase:

• Para separar os elementos dunha enumeración: Comprei pan, leite, ovos e froita. (Antes do último elemento, se vai e, normalmente non se pon coma.)
• Para separar o vocativo, a persoa á que nos diriximos: Sabela, pecha a porta. / Pecha a porta, Sabela.
• Para encerrar un inciso ou aclaración: O Miño, o río máis longo de Galicia, pasa por Lugo.
• Despois de conectores como porén, ademais, con todo, é dicir, por exemplo: Estudou moito. Porén, non aprobou.

Erro moi frecuente: nunca se pon coma entre o suxeito e o verbo. Está mal escribir *Os alumnos de 1.º de ESO, foron de excursión; o correcto é Os alumnos de 1.º de ESO foron de excursión.

O punto e coma (;)

Marca unha pausa maior ca a coma e menor ca o punto. Úsase para separar oracións relacionadas ou enumeracións con elementos longos que xa levan comas: Uns foron á praia; outros, ao monte.

Os dous puntos (:)

• Antes dunha enumeración anunciada: Na mochila levo tres cousas: auga, un bocadillo e unha gorra.
• Antes das palabras textuais (estilo directo): A mestra dixo: «Mañá hai exame».
• Despois do saúdo dunha carta: Querida avoa:

Os puntos suspensivos (...)

Son sempre tres. Indican que unha frase queda sen rematar, dúbida, suspense ou que unha enumeración podería continuar: Abriu a porta e alí estaba...

Interrogación (?) e exclamación (!)

Marcan as preguntas e as exclamacións. En galego abonda co signo final: Que hora é?, Que bonito! O signo de apertura (¿, ¡) é opcional e pódese usar cando a pregunta ou a exclamación é longa e convén avisar ao lector desde o principio.

As comiñas

Poden ser baixas (« ») ou altas (“ ”). Úsanse para reproducir palabras textuais, para sinalar palabras usadas con sentido especial ou irónico e para os títulos de partes dunha obra (un poema, un capítulo). As comiñas simples (‘ ’) úsanse para indicar significados: «leria» significa ‘conversa sen importancia’.

As parénteses e a raia

As parénteses ( ) encerran aclaracións: Rosalía de Castro (1837-1885) naceu en Santiago. A raia (—) introduce as intervencións dos personaxes nun diálogo e os comentarios do narrador:

—Onde vas tan cedo? —preguntou Brais.
—Á praia —respondeu Uxía.

Convencións da escrita

Maiúsculas. Lévanas a primeira palabra dun texto e a que vai despois de punto, os nomes propios de persoas, lugares e institucións (Rosalía, Ourense, Real Academia Galega) e a primeira palabra do título dunha obra (Memorias dun neno labrego).

Minúsculas. En galego escríbense con minúscula os días da semana (luns, martes), os meses (xaneiro, maio), as estacións (primavera), os xentilicios (galegos, franceses) e os nomes das linguas (o galego, o inglés).

Abreviaturas. Levan punto: Sr. (señor), Sra. (señora), páx. (páxina), núm. (número), etc. (etcétera).

Títulos de libros e películas: en cursiva ao escribir no ordenador, ou subliñados se escribimos a man.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Puntúa correctamente: Martiño trae o caderno o lapis e a regra.

Resolución: hai unha enumeración (o caderno, o lapis e a regra), que leva comas entre os elementos. E hai dúas posibilidades, segundo o que queiramos dicir:

• Se lle damos unha orde a Martiño, o seu nome é un vocativo e vai separado por coma: Martiño, trae o caderno, o lapis e a regra.
• Se contamos o que fai Martiño, o seu nome é o suxeito e non leva coma: Martiño trae o caderno, o lapis e a regra.

Velaquí como unha soa coma cambia o significado.

Exemplo 2. Corrixe: O Martes 5 de Marzo chegaron uns turistas Ingleses.

Resolución: O martes 5 de marzo chegaron uns turistas ingleses. Días, meses e xentilicios van con minúscula.

Exercicios