Elementos narrativos: narrador, personaxes, espazo, tempo

Elementos narrativos: narrador, personaxes, espazo, tempo

Un conto, unha novela, unha lenda ou mesmo unha anécdota que contamos aos amigos son textos narrativos: relatan feitos que lles suceden a uns personaxes nun lugar e nun tempo determinados. Para entender e analizar calquera narración, e tamén para escribir as túas, tes que coñecer os seus elementos: o narrador, os personaxes, o espazo e o tempo. Ademais, toda historia ten unha acción organizada nunha estrutura.

A acción e a estrutura

A acción é o conxunto de feitos que se contan. Na estrutura clásica distinguimos tres partes:

• Presentación (ou planteamento): preséntanse os personaxes, o lugar e a situación inicial.
• Nó: aparece un problema ou conflito que complica a situación.
• Desenlace: resólvese o conflito, para ben ou para mal.

O narrador

O narrador é a voz que conta a historia. Non é o mesmo ca o autor: o autor é a persoa real que escribe o libro; o narrador é unha voz inventada dentro do texto. Segundo a persoa gramatical, hai varios tipos:

Narrador en primeira persoa (eu, nós):

• Protagonista: conta a súa propia historia. «Aquel día eu decidín marchar da casa.»
• Testemuña: é un personaxe secundario que conta o que lle pasa a outro e que el viu. «Eu vin como o meu veciño collía a maleta e marchaba.»

Narrador en terceira persoa (el, ela, eles):

• Omnisciente: sabe todo, mesmo o que pensan e senten os personaxes e o que vai pasar. «Antía sorría, pero por dentro tiña medo.»
• Obxectivo (ou observador): só conta o que se ve e se oe, coma se fose unha cámara de cine. «Antía entrou, deixou a mochila e saíu.»

Existe tamén o narrador en segunda persoa (ti), pero é pouco frecuente.

Os personaxes

Son os seres (persoas, animais ou obxectos personificados) que realizan as accións.

• Protagonista: o personaxe principal, arredor do cal xira a historia.
• Antagonista: o que se opón ao protagonista e lle pon dificultades.
• Secundarios: acompañan, axudan ou complican, pero teñen menos importancia.

Segundo a súa evolución, os personaxes poden ser planos (non cambian ao longo da historia; adoitan representar un tipo, coma o malvado) ou redondos (son complexos e cambian co que lles pasa).

Coñecemos os personaxes pola caracterización: directa, cando o narrador nos di como son (era tímido e xeneroso), ou indirecta, cando o deducimos polo que fan e din.

O espazo

É o lugar onde ocorre a acción. Pode ser:

• Real (Vigo, a praia das Catedrais) ou imaxinario (un planeta inventado, un reino máxico).
• Aberto (o monte, o mar, a rúa) ou pechado (unha casa, unha aula, un barco).

O espazo non é só un decorado: moitas veces crea un ambiente (de medo, de alegría, de misterio) que inflúe na historia.

O tempo

Hai que distinguir dúas cousas:

• Tempo externo ou histórico: a época na que transcorre a historia (a Idade Media, os anos sesenta, o futuro).
• Tempo interno: canto dura a historia (unha tarde, un verán, toda unha vida) e como se ordenan os feitos.

Os feitos poden contarse en orde lineal (do principio ao final) ou con saltos: a analepse (ou flashback) é unha volta atrás para contar algo pasado; a prolepse é un salto adiante para anticipar algo que ocorrerá despois.

Exemplo resolto

Le este fragmento:

«Aquel verán, cando eu tiña once anos, fun pasar o mes de agosto á casa da miña avoa Carme, en Ribadeo. A casa estaba preto do porto e, polas noites, oíase o mar. Unha tarde, mentres buscabamos cunchas na praia, o meu curmán Xián atopou unha botella cunha mensaxe dentro. Aínda hoxe, tantos anos despois, lembro o tremor das súas mans ao abrila.»

Análise:

• Narrador: primeira persoa (eu tiña, fun, lembro). É protagonista, porque conta algo que lle pasou a el.
• Personaxes: o narrador (protagonista); a avoa Carme e o curmán Xián (secundarios, aínda que Xián podería gañar importancia).
• Espazo: real (Ribadeo); hai espazos pechados (a casa) e abertos (a praia, o porto).
• Tempo: o narrador, xa adulto (aínda hoxe), lembra un mes de agosto da súa infancia. Toda a historia é, polo tanto, unha volta ao pasado contada desde o presente.
• Estrutura: é a presentación; a botella coa mensaxe anuncia o nó.

Exercicios