Cando dicimos que alguén fala polos cóbados, ninguén pensa que fale cos brazos: todo o mundo entende que fala moitísimo. Iso é unha frase feita. Cada lingua ten miles de expresións coma esta, e o galego é especialmente rico nelas. Coñecelas axúdache a entender mellor o que oes e les, e a falar e escribir cun galego máis vivo e máis auténtico.
As expresións fixas da lingua chámanse unidades fraseolóxicas, e a parte da lingüística que as estuda é a fraseoloxía. Teñen dúas características:
1. Frases feitas ou locucións. Funcionan dentro dunha oración, coma se fosen unha palabra.
Hai tamén moitas locucións adverbiais moi galegas: de cando en vez (de vez en cando, ás veces), ás agachadas (sen que ninguén o vexa), a reo (sen parar, seguido) ou a eito (en abundancia, sen parar: colleron castañas a eito).
2. Comparacións fixas. Comparan algo cunha imaxe que todo o mundo coñece:
3. Refráns. Son oracións completas, curtas, que transmiten unha ensinanza ou unha observación da vida, moitas veces con rima para lembralas mellor. Moitos falan do tempo e do traballo no campo:
Os refráns son sabedoría popular transmitida de xeración en xeración, e por iso moitos deles teñen variantes segundo a comarca.
4. Fórmulas sociais. Expresións que usamos en situacións concretas: Bo proveito! (a quen está comendo), Saúde! (cando alguén espirra ou nun brinde), Noraboa! (para felicitar).
Un erro frecuente é traducir palabra por palabra unha expresión castelá cando o galego ten a súa propia. Por exemplo, en lugar de calcar de vez en cuando, o galego di de cando en vez; e en lugar de a escondidas, di ás agachadas. Usar as expresións propias é unha forma de coidar a lingua e de falar con máis riqueza.
Moitas expresións galegas nacen da vida tradicional: o mar, o campo, o tempo, os animais, a casa. Por iso aparecen o muíño, o allo, a lesma ou a lúa. Ao aprendelas, aprendes tamén como vivían e pensaban as persoas que falaron galego antes ca nós.
Exemplo 1. Explica o significado da expresión destacada: «O meu irmán estaba de mala lúa e non quixo xogar connosco».
Resolución: non ten nada que ver coa lúa do ceo. Estar de mala lúa significa estar de mal humor. A oración quere dicir que o irmán estaba enfadado e por iso non quixo xogar.
Exemplo 2. Substitúe as palabras subliñadas por unha expresión galega: «Pasamos a tarde camiñando sen rumbo polo centro e ás veces parabamos a mirar os escaparates».
Resolución: «Pasamos a tarde andando ás toas polo centro e de cando en vez parabamos a mirar os escaparates.»
Exemplo 3. Que tipo de unidade fraseolóxica é Auga pasada non move muíño?
Resolución: é unha oración completa, que ten sentido por si soa e transmite unha ensinanza (o pasado xa non se pode cambiar). É un refrán, non unha locución.
Que significa «Ese rapaz fala polos cóbados»?
Cal destas unidades fraseolóxicas é un refrán?
Se alguén di «Este mes non teño nin cadela», quere dicir que...
Cal é a expresión galega equivalente a «de vez en cuando»?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 1.º ESO?
Crear cuenta gratis