Testu akademikoa: txostena, saiakera, artikulua

Testu akademikoa: txostena, saiakera, artikulua

Ikasketetan aurrera egin ahala, gero eta testu gehiago idatzi beharko dituzu ikerketa baten emaitzak azaltzeko, gai bati buruzko iritzia arrazoitzeko edo informazioa jendaurrean zabaltzeko. Horiek dira testu akademikoak edo jakintza-arloko testuak. Ikasgai honetan hiru mota nagusi ikasiko ditugu: txostena, saiakera eta artikulua.

Testu akademikoen ezaugarri komunak

• Objektibotasuna eta zehaztasuna: datuak, frogak eta iturriak erabiltzen dira; ez dira iritzi hutsak.
• Erregistro jasoa: euskara batua, hiztegi teknikoa eta esaldi argiak. Ez da kale-hizkerarik erabiltzen.
• Egitura argia: sarrera, garapena eta ondorioak, izenburu eta paragrafo antolatuekin.
• Lokailuak: ideiak lotzeko (lehenik, gainera, hala ere, beraz, ondorioz, laburbilduz).
• Iturriak aipatzea: beste egile batzuen ideiak erabiltzen direnean, nondik datozen adierazi behar da.

1. Txostena

Txostena gai edo ikerketa jakin bati buruzko informazioa modu ordenatuan eta objektiboan aurkezten duen testua da. Helburu nagusia informatzea da. Adibidez: zientzia-esperimentu baten txostena edo ikastetxeko birziklapenari buruzko inkesta baten txostena.

Egitura ohikoa:

• Azala eta aurkibidea: izenburua, egilea, data eta atalen zerrenda.
• Sarrera: gaia, helburuak eta zergatik aztertu den.
• Metodologia: nola bildu den informazioa (inkesta, behaketa, esperimentua, bibliografia).
• Emaitzak: lortutako datuak, askotan taulekin eta grafikoekin.
• Ondorioak (eta, batzuetan, proposamenak).
• Bibliografia eta eranskinak.

Hizkuntzari dagokionez, txostenean ez da iritzi pertsonalik ematen emaitzetan, eta pertsona-markarik gabeko esaldiak edo lehen pertsona plurala erabiltzen dira: «Inkesta 120 ikasleri egin zaie», «Datuak aztertu ditugu». Ondorioak atal bereizi batean ematen dira, emaitzetatik ateratakoak.

2. Saiakera

Saiakera gai bati buruz egileak duen ikuspegi pertsonala, argudioen bidez arrazoituta, azaltzen duen testua da. Helburua pentsarazi eta konbentzitzea da. Txostenak ez bezala, saiakeran egilearen ahotsa nabarmena da, baina iritzia argudio sendoekin babestu behar da (datuak, adibideak, adituen iritziak, konparazioak).

Egitura ohikoa:

• Sarrera: gaia aurkeztu eta tesia (defendatuko den ideia nagusia) adierazi.
• Garapena: argudioak, bakoitza bere paragrafoan; aurkako argudioei ere erantzun daiteke (kontraargudioak).
• Ondorioa: tesia berretsi eta hausnarketa bat edo galdera bat utzi irakurlearentzat.

Euskal literaturan saiakeragile ezagunak izan dira, adibidez, Joxe Azurmendi eta Joseba Sarrionandia.

3. Artikulua

Artikulua aldizkari edo egunkari batean argitaratzen den testua da. Bi mota bereiz ditzakegu:

• Dibulgazio-artikulua: jakintza zientifiko edo tekniko bat publiko zabalari modu errazean azaltzen dio (adibidez, aldizkari zientifiko batean klima-aldaketari buruzko artikulua). Informatzea da helburua.
• Iritzi-artikulua: egileak gaurkotasuneko gai bati buruzko iritzia ematen du, sinatuta. Saiakeraren antzekoa da, baina laburragoa eta gaurkotasunari lotuagoa.

Artikuluak izenburu erakargarria izan ohi du, eta batzuetan sarrera-testu labur bat, irakurlearen arreta lehen lerroetatik erakartzeko.

Testu akademiko bat idazteko urratsak

1. Plangintza: gaia mugatu, helburua erabaki (informatu ala argudiatu?) eta hartzailea zein den pentsatu.
2. Informazioa bildu: iturri fidagarriak bilatu (liburuak, erakunde ofizialen webguneak, aldizkari zientifikoak) eta oharrak hartu, iturria idatziz.
3. Eskema egin: atalak eta paragrafo bakoitzaren ideia nagusia ordenatu.
4. Zirriborroa idatzi: paragrafo bakoitzean ideia nagusi bat, lokailuekin lotuta.
5. Berrikusi: ortografia, puntuazioa, aditz-komunztadura, errepikapenak eta iturrien aipamenak zuzendu.

Ohiko akatsak: iritzia eta datua nahastea txostenean, argudiorik gabeko iritziak saiakeran, eta beste norbaiten testua kopiatzea iturria aipatu gabe (plagioa).

Konparazio-taula

Adibide ebatzia 1: zein testu mota da?

«Ikastetxeko 3. DBHko 80 ikasleri galdetegi bat pasatu zaie. Emaitzen arabera, % 65ek egunero erabiltzen du sakelakoa ohera joan aurretik. 2. grafikoan ikus daitekeenez...»

Ebazpena: Datu zehatzak ematen ditu (80 ikasle, % 65), metodologia aipatzen du (galdetegia), grafikoak erabiltzen ditu eta ez du iritzirik ematen. Beraz, txostena da.

Adibide ebatzia 2: saiakera baten sarrera idazten

Gaia: sare sozialak eta gazteak.

Ebazpena: «Gaur egun, gazte gehienok sare sozialetan pasatzen ditugu egunero hainbat ordu. Askoren ustez denbora-galtze hutsa da; nire ustez, ordea, sare sozialak ondo erabiliz gero, ikasteko eta parte hartzeko tresna baliotsuak izan daitezke.» Lehen esaldiak gaia aurkezten du; azkenak tesia adierazten du («nire ustez...»), eta lokailu kontrajarria (ordea) erabiltzen du aurkako iritzia aipatzeko.

Gogoratu

Txostenak informatzen du datuekin; saiakerak argudiatzen du tesi baten alde; artikuluak gai bat zabaltzen du aldizkari batean, dibulgaziorako edo iritzia emateko. Hiruretan erregistro jasoa, egitura argia eta iturrien aipamena behar dira. Idatzi aurretik, galdetu zeure buruari: zertarako idazten dut, norentzat eta zer iturritan oinarrituta?

Ariketak