Laburpena, parafrasia eta erreferentziak

Laburpena, parafrasia eta erreferentziak

Lan akademiko bat idazterakoan, ia beti beste egile batzuen testuak irakurri eta erabili behar ditugu. Horretarako hiru trebetasun funtsezkoak dira: testu baten ideia nagusiak laburtzea, beste norbaiten ideia geure hitzekin parafraseatzea eta erabilitako iturriak erreferentzien bidez adieraztea. Hirurak ondo menderatzeak plagioa saihesten du eta gure lanari sinesgarritasuna ematen dio.

1. Laburpena

Laburpena testu baten ideia nagusiak modu labur, objektibo eta ordenatuan jasotzen dituen testu berria da. Ezaugarriak:

• Laburra: jatorrizko testuaren laurdena edo herena inguru.
• Objektiboa: ez da iritzi pertsonalik gehitzen.
• Osoa: ideia nagusi guztiak jasotzen ditu, eta xehetasunak, adibideak eta errepikapenak kentzen ditu.
• Testu berria: geure hitzekin idazten da, ez da jatorrizko esaldiak kopiatzea eta itsastea.
• Kohesionatua: lokailuekin lotutako testu jarraitua da, ez ideia-zerrenda bat.

Urratsak: (1) testua osorik irakurri gaia ulertzeko; (2) berriro irakurri eta ideia nagusiak azpimarratu; (3) paragrafo bakoitzaren ideia nagusia ohar batean idatzi; (4) ohar horiekin testu berri bat idatzi; (5) berrikusi: ideia nagusiren bat falta den edo iritzirik sartu den.

2. Parafrasia

Parafrasia beste egile baten ideia bat geure hitzekin berridaztea da, esanahia aldatu gabe. Laburpena ez bezala, parafrasiak ez du zertan laburragoa izan: ideia bat argiago edo gure testura egokituta azaltzeko erabiltzen da.

Parafraseatzeko teknikak:

• Sinonimoak erabili: handitu → hazi, arazoa → kezka.
• Esaldiaren egitura aldatu: ordena aldatu, esaldi luze bat bitan zatitu edo bi esaldi bakarrean bildu.
• Galdegaia aldatu, hau da, esaldiaren fokua beste elementu batean jarri («Ikertzaileek datuak aztertu zituzten» → «Datuak aztertu zituztenak ikertzaileak izan ziren»).
• Kategoria gramatikala aldatu: izena aditz bihurtu edo alderantziz («kutsaduraren hazkundea» → «kutsadura hazi egin da»).

Garrantzitsua: parafraseatutako ideia ez da gurea. Horregatik, parafrasian ere iturria aipatu behar da. Hitz batzuk aldatu eta iturria ez aipatzea plagioa da.

3. Aipuak eta erreferentziak

Beste egile baten ideiak bi modutan sar ditzakegu gure testuan:

• Aipu zuzena: egilearen hitzak hitzez hitz, komatxo artean, eta iturria ondoan. Adibidez: Ikerketaren arabera, «gazteen erabilera handitzen ari da eremu digitalean» (Agirre, 2022, 15. or.).
• Aipu zeharkakoa: parafrasia, komatxorik gabe, baina iturria ondoan. Adibidez: Agirreren arabera (2022), gazteek gero eta gehiago erabiltzen dute euskara Interneten.

Testu barruko aipu labur horiek lanaren amaierako erreferentzia-zerrendarekin lotzen dira. Zerrenda horretan, iturri bakoitzaren datu osoak ematen dira, egileen abizenen arabera alfabetikoki ordenatuta. Estilo asko daude; eskolan eta unibertsitatean oso erabilia da APA estiloa. Oinarrizko ereduak:

• Liburua: Abizena, I. (urtea). Izenburua. Argitaletxea.
• Aldizkariko artikulua: Abizena, I. (urtea). Artikuluaren izenburua. Aldizkariaren izena, alea, orrialdeak.
• Web orria: Egilea edo erakundea. (urtea). Orriaren izenburua. Webgunearen izena. URLa

(Oharra: hemengo izen eta izenburuak adibide asmatuak dira, eredua erakusteko.)

Ohiko akatsak

• Laburpenean jatorrizko esaldiak hitzez hitz kopiatzea.
• Laburpenean «nire ustez» edo antzeko iritziak sartzea.
• Parafrasian esanahia aldatzea edo ideia bat asmatzea.
• Aipu zuzenean komatxoak ahaztea, edo testuan aipatutako egilea erreferentzia-zerrendan ez jartzea.

Adibide ebatzia 1: laburpena

Jatorrizko testua: «Erleak ezinbestekoak dira ekosistementzat. Loreetatik loreetara polena garraiatzen dutenez, landare askoren ugalketa ahalbidetzen dute, eta, horri esker, fruitu eta barazki asko ekoizten dira. Hala ere, azken hamarkadetan erle-kopuruak behera egin du hainbat herrialdetan. Pestizidak, habitaten galera eta klima-aldaketa dira arrazoi nagusiak. Egoerari aurre egiteko, adituek pestiziden erabilera murriztea eta lore basatiak landatzea proposatzen dute.»

Laburpena: Erleek, polinizazioaren bidez, landare askoren ugalketa eta elikagaien ekoizpena ahalbidetzen dute. Pestizidak, habitaten galera eta klima-aldaketa direla eta, gutxitzen ari dira; horregatik, adituek pestizida gutxiago erabiltzea eta lore basatiak landatzea gomendatzen dute.

Ikus: ideia nagusiak hiru dira (garrantzia, arazoa eta kausak, irtenbideak), testua laburragoa da eta ez da iritzirik gehitu.

Adibide ebatzia 2: parafrasia eta aipua

Jatorrizkoa: «Irakurtzeko ohitura haurtzaroan sortzen da, familian eta eskolan.» (Etxeberria, 2020)

Parafrasia egokia: Etxeberriaren ustez (2020), txikitatik eskuratzen dugu irakurzaletasuna, etxeko eta ikastetxeko giroari esker.

Parafrasia desegokia: Irakurtzeko ohitura haurtzaroan jaiotzen da, familian eta ikastetxean. Arrazoia: hitz bakar bat edo bi aldatu dira, egitura berbera da, eta iturria ez da aipatu: plagioa da.

Gogoratu

Laburpenak ideia nagusiak jasotzen ditu, laburrago eta iritzirik gabe. Parafrasiak ideia bera beste hitz batzuekin adierazten du. Bietan, eta aipu zuzenetan, iturria beti aipatu behar da, eta lanaren amaieran erreferentzia-zerrenda osoa jarri.

Ariketak