Proiektu integratzailea: sormen + ikerketa

Sarrera

Proiektu integratzaile batean ikasturtean ikasitakoa batera erabiltzen da lan oso bat egiteko. Proiektu honek bi alde ditu: ikerketa (gai bati buruzko informazioa bilatu, egiaztatu eta antolatu) eta sormena (ikasitakoarekin produktu berri eta original bat sortu: ipuin bat, podcast bat, erakusketa bat, bertso-saio bat...). Ikasgai honetan proiektu horren urratsak, informazioa erabiltzeko arauak eta ebaluazio-irizpideak ikasiko dituzu.

Azalpena

1. Proiektuaren faseak

1. Gaia eta galdera aukeratu. Gai zabal batetik («gure herriko historia») galdera zehatz batera iritsi: «Nolakoa zen gure herriko bizimodua 1950eko hamarkadan?». Galdera onak ikertzeko modukoa eta mugatua izan behar du.
2. Plangintza egin. Taldeko rolak banatu (koordinatzailea, idazkaria, diseinatzailea...), egutegia egin eta behar diren baliabideak zerrendatu.
3. Informazioa bilatu. Iturri desberdinak erabili: liburuak, entziklopediak, web orri fidagarriak, artxiboak eta lehen eskuko iturriak (lekukoei elkarrizketak, inkestak).
4. Informazioa egiaztatu eta antolatu. Iturrien fidagarritasuna aztertu, oharrak hartu, eskemak eta mapa kontzeptualak egin.
5. Produktua sortu. Ikasitakoa forma sortzaile batean eman: ipuina, kronika, bideoa, podcasta, bertsoak, antzezlana...
6. Aurkeztu eta zabaldu. Klasean edo ikastetxean aurkeztu, ahozko aurkezpen argi eta egituratuarekin.
7. Ebaluatu eta hausnartu. Errubrika bidez ebaluatu (irakasleak, taldekideek eta norberak) eta zer hobe daitekeen idatzi.

2. Iturrien fidagarritasuna

Iturri bat fidagarria den jakiteko, egin galdera hauek:

• Nor da egilea? Aditua ala erakunde ezaguna da? Ala egile ezezaguna?
• Noizkoa da? Informazioa eguneratuta dago?
• Zertarako idatzi da? Informatzeko ala zerbait saltzeko edo konbentzitzeko?
• Beste iturri batzuek baieztatzen dute? Datu garrantzitsuak gutxienez bi iturri independentetan egiaztatu.

3. Informazioa zintzo erabili: aipamenak eta bibliografia

• Beste baten testua hitzez hitz erabiltzen baduzu, jarri komatxo artean eta adierazi egilea: Atxagak dioen bezala, «...».
• Beste baten ideia zure hitzekin azaltzen baduzu (parafrasia), egilea aipatu behar duzu hala ere.
• Besteen lana norberaren izenean aurkeztea plagioa da, eta ez da onargarria.
• Amaieran, bibliografia egin, erabilitako iturri guztiekin. Liburu baterako eredu bat: ABIZENA, Izena (urtea): Izenburua. Hiria: Argitaletxea. Web orri baterako: egilea edo erakundea, orriaren izenburua, helbidea eta kontsulta-data.

4. Sormen-produktua

Sormen-zatian, ikerketan jasotakoa forma berri batean eman behar da, ez kopiatu. Adibidez, aitona-amonei egindako elkarrizketetatik abiatuta, 1950eko hamarkadako haur baten egun bat kontatzen duen ipuina idatz daiteke. Kontuan hartu ikasturtean landutakoa: narratzaile mota, erregistro egokia, baliabide poetikoak, ortografia eta puntuazioa.

5. Ebaluazioa: errubrika

Errubrika batek irizpideak eta mailak zehazten ditu. Adibidez:

• Ikerketa: iturri anitzak eta fidagarriak erabili dira eta aipatuta daude.
• Edukia: galderari erantzuten zaio, informazio zuzen eta antolatuarekin.
• Sormena: produktua originala da eta ikerketan oinarrituta dago.
• Hizkuntza: zuzentasuna (ortografia, gramatika) eta egokitasuna (erregistroa).
• Aurkezpena: argitasuna, ahotsa, denboraren kudeaketa.
• Talde-lana: ardurak bete dira eta denek parte hartu dute.

Adibide ebatziak

1. adibidea: galdera hobetu

Hasierako galdera: «Euskal kultura».

Ebazpena: Gaia da, ez galdera, eta zabalegia da. Hobeto: «Zer kanta eta jolas erabiltzen zituzten gure herriko haurrek duela 60 urte, eta zer geratzen da gaur egun?». Mugatua da (lekua eta garaia) eta lehen eskuko iturriekin ikertu daiteke.

2. adibidea: iturriak sailkatu

Iturriak: a) egile ezezagun baten blog bat, data gabe; b) udal-artxiboko dokumentuak; c) amona Josuneri egindako elkarrizketa; d) Euskaltzaindiaren webgunea.

Ebazpena: Fidagarrienak: b) eta d) (erakunde ofizialak), eta c) lehen eskuko iturri baliotsua da (baina oroimenak huts egin dezake, beraz, datuak egiaztatu). Gutxien fidagarria: a), ez baitakigu nork idatzi duen ezta noiz ere.

3. adibidea: aipamena zuzendu

Ikasle baten testua: «Obaba herri imajinarioa da eta bertan ipuin asko gertatzen dira» (web orri batetik hitzez hitz kopiatua, iturria aipatu gabe).

Ebazpena: Komatxo artean jarri eta iturria aipatu, edo ideia zure hitzekin berridatzi eta iturria bibliografian sartu. Bestela, plagioa da.

4. adibidea: proiektu oso baten eskema

Galdera: «Zer kondaira kontatzen ziren gure herrian, eta nola konta genitzake gaur?»

• Ikerketa: herriko liburutegiko liburuak eta Mariri edo jentilei buruzko bildumak irakurri; hiru adineko pertsonari elkarrizketa grabatu (baimena eskatuta); bilatutako bertsioak alderatu.
• Antolaketa: kondaira bakoitzeko fitxa bat: izenburua, lekua, pertsonaiak, laburpena eta iturria.
• Sormena: kondaira baten bertsio berria idatzi, gaur egungo herrian kokatuta, eta podcast moduan grabatu, efektu eta musikarekin.
• Aurkezpena: podcasta klasean entzun eta ikerketa-prozesua 5 minututan azaldu.
• Hausnarketa: zer ikasi dugu? Zer egingo genuke beste modu batera?

Akats ohikoak

• Galdera zabalegia aukeratzea eta azkenean ezer ez sakontzea.
• Iturri bakarra erabiltzea edo iturririk ez aipatzea.
• Ikerketa eta sormena ez lotzea: produktuak ez du ikertutakoa erabiltzen.
• Lan guztia azken egunetarako uztea: egin egutegia eta bete.
• Elkarrizketak grabatzeko baimenik ez eskatzea.

Ariketak

Laburpena

• Faseak: galdera, plangintza, bilaketa, egiaztapena, sormen-produktua, aurkezpena eta ebaluazioa.
• Iturriak: egilea, data eta helburua begiratu; datu garrantzitsuak bi iturritan egiaztatu.
• Aipatu beti iturriak; plagioa ez da onargarria.
• Errubrikak ikerketa, edukia, sormena, hizkuntza, aurkezpena eta talde-lana ebaluatzen ditu.