Ebaluazio orokorra eta autobaluazioa

Sarrera

Ebaluatzea ez da azterketa bat egin eta nota bat jasotzea bakarrik. Ebaluazioa ikaskuntzari buruzko informazioa biltzeko eta aztertzeko prozesua da, zer ikasi dugun, zer falta zaigun eta nola hobetu dezakegun jakiteko. Ikasturtearen amaieran ebaluazio orokorra egiten da: ikasturte osoan landutakoa (irakurketa, idazmena, ahozkotasuna, gramatika, literatura) berrikusten da. Ikasgai honetan ebaluazio motak ezagutuko dituzu eta, batez ere, zure lana zuk zeuk ebaluatzen ikasiko duzu: autoebaluazioa.

Azalpena

1. Ebaluazio motak, unearen arabera

• Hasierako ebaluazioa (diagnostikoa): gai edo ikasturte baten hasieran egiten da, ikasleek zer dakiten jakiteko.
• Prozesuko ebaluazioa (formatiboa): ikasten ari garen bitartean egiten da. Helburua ez da nota bat jartzea, akatsak garaiz zuzentzea baizik.
• Amaierako ebaluazioa (sumatiboa): gai edo ikasturte baten amaieran egiten da, lortutako maila neurtzeko.

2. Ebaluazio motak, nork ebaluatzen duen

• Heteroebaluazioa: beste pertsona batek ebaluatzen gaitu, normalean irakasleak.
• Koebaluazioa: ikaskideek elkar ebaluatzen dute. Adibidez, bikoteka testuak trukatu eta zuzentzen dira.
• Autoebaluazioa: ikasleak bere lana eta bere ikaskuntza ebaluatzen ditu.

3. Zergatik da garrantzitsua autoebaluazioa?

Autoebaluazioak norberaren ikaskuntzaren arduradun izaten laguntzen du. Bere indarguneak eta ahuleziak ezagutzen dituen ikasleak badaki non jarri behar duen arreta. Gainera, autoebaluazioa ondo egiteko zintzotasuna behar da: ez da norbera gehiegi goraipatu behar, ezta gutxietsi ere. Helburua errealista izatea da.

4. Tresnak

• Errubrika: irizpideen eta mailen taula da. Irizpide bakoitzerako (adibidez, «egitura», «zuzentasuna», «lokailuak») maila bakoitzean zer egin behar den deskribatzen du. Horrela, ikasleak aldez aurretik badaki zer eskatzen zaion.
• Kontrol-zerrenda: «bai/ez» galderen zerrenda. «Izenburua jarri dut? Paragrafoak bereizi ditut? Testua berrirakurri dut?»
• Portfolioa: ikasturtean egindako lanen bilduma da, eta ikaslearen bilakaera erakusten du. Lan bakoitzarekin batera, hausnarketa labur bat gehitzen da.
• Ikaskuntza-egunkaria: ikasitakoari eta zailtasunei buruzko ohar laburrak.

5. Hausnarketa eta hobekuntza-plana

Ebaluazioaren azken urratsa hobekuntza-plana da. Hiru galdera hauei erantzutea komeni da: Zer egin dut ondo? Zer hobetu behar dut? Zer egingo dut hobetzeko? Erantzunak zehatzak izan behar dira. «Hobeto idatziko dut» oso orokorra da; «testua amaitu ondoren, ergatiboaren marka (-k), h-ak eta komunztadura berrikusiko ditut» askoz zehatzagoa da.

Adibideak

1. adibidea: nota haztatua kalkulatzea. Iritzi-artikulu bat ebaluatzeko errubrikak hiru irizpide ditu, pisu desberdinekin: edukia (% 40), egitura eta kohesioa (% 30) eta zuzentasuna (% 30). Ikasleak 8, 6 eta 9 lortu ditu, hurrenez hurren.

• Edukia: 8 × 0,40 = 3,2
• Egitura eta kohesioa: 6 × 0,30 = 1,8
• Zuzentasuna: 9 × 0,30 = 2,7

Guztira: 3,2 + 1,8 + 2,7 = 7,7. Kalkulu honek erakusten du zein irizpidetan hobetu behar duen ikasleak: egitura eta kohesioan (6).

2. adibidea: autoebaluazio-txosten laburra. Ikasle batek honela bete du bere autoebaluazioa ahozko aurkezpen baten ondoren:

«Ondo egin dudana: gaia ondo prestatu nuen eta adibide argiak eman nituen. Hobetu behar dudana: oharrak gehiegi irakurri nituen eta ez nien entzuleei begiratu. Hurrengoan egingo dudana: eskema labur bat bakarrik eramango dut eta aurkezpena bi aldiz entseatuko dut lagun baten aurrean.»

Txosten hau ona da, zintzoa eta zehatza delako, eta hobetzeko ekintza konkretuak proposatzen dituelako.

3. adibidea: kontrol-zerrenda bat idazlan baterako. Idazlan bat entregatu aurretik, ikasle batek kontrol-zerrenda hau erabiltzen du:

• Izenburua jarri dut? Bai.
• Testuak sarrera, garapena eta ondorioa ditu? Bai.
• Paragrafo bakoitzak ideia bat garatzen du? Ez: bigarren paragrafoan bi ideia nahastu ditut.
• Lokailuak erabili ditut ideiak lotzeko? Bai.
• Ergatiboa, komunztadura eta ortografia berrikusi ditut? Ez.

Bi «ez» erantzunek zer egin behar duen esaten diote: bigarren paragrafoa bitan banatu eta testua berrirakurri gramatika eta ortografia zuzentzeko. Horrela, autoebaluazioa hobekuntzarako tresna bihurtzen da, ez nota bat jartzeko modu bat bakarrik.

Laburpena

• Unearen arabera: hasierako (diagnostikoa), prozesuko (formatiboa) eta amaierako (sumatiboa) ebaluazioa.
• Nork ebaluatzen duen: heteroebaluazioa, koebaluazioa eta autoebaluazioa.
• Tresnak: errubrika, kontrol-zerrenda, portfolioa eta ikaskuntza-egunkaria.
• Autoebaluazio onak zintzoa, errealista eta zehatza izan behar du.
• Ebaluazioa hobekuntza-plan batekin amaitzen da: zer egin dut ondo, zer hobetu behar dut eta nola.

Akats ohikoak

• Autoebaluazioa nota bat jartzea bakarrik dela pentsatzea. Garrantzitsuena hausnarketa eta hobekuntza-plana dira.
• Gehiegi goraipatzea edo gutxiestea. Zintzotasunez eta frogetan oinarrituta ebaluatu behar da: «zer egin dut, zehazki?».
• Errubrika amaieran bakarrik irakurtzea. Lana hasi aurretik irakurri behar da, zer eskatzen den jakiteko.
• Helburu orokorrak jartzea. «Gehiago ikasiko dut» ordez, ekintza zehatzak: «astean bi testu idatziko ditut eta irakasleari erakutsiko dizkiot».
• Ikaskideen lana errespeturik gabe zuzentzea. Koebaluazioan, iruzkinak eraikitzaileak izan behar dira: zer dagoen ondo eta zer hobetu daitekeen.

Ariketak