Estilo akademikoa: kohesioa, koherentzia eta zuzentasuna

Sarrera

Testu akademiko bat (txosten bat, iruzkin bat, azterketa bateko galdera baten erantzuna) ondo idatzita dagoela esateko, hiru ezaugarri behar ditu: koherentzia, kohesioa eta zuzentasuna. Horiez gain, estilo akademikoa erabili behar da: hizkera formala, zehatza eta objektiboa. Ikasgai honetan ezaugarri horiek zer diren eta nola lantzen diren ikasiko duzu, adibide praktikoekin.

Zergatik da garrantzitsua? Testu akademiko batean irakurleak ezin dizu galderarik egin: testuak berak izan behar du argia. Ideia onak dituen testu bat ere gaizki ulertzen da desordenatuta badago, esaldiak lotu gabe badaude edo akats gramatikal ugari baditu. Gainera, azterketetan eta lan akademikoetan koherentzia, kohesioa eta zuzentasuna ebaluazio-irizpideak izaten dira. Ikasgai honetan ikasitakoa ikasgai guztietan erabiliko duzu, ez euskaran bakarrik.

Azalpena

1. Koherentzia

Testu bat koherentea da gai bakarra garatzen duenean, ideiak ordena logikoan agertzen direnean eta elkarren artean kontraesanik ez dagoenean. Koherentzia lortzeko:

• Testuaren ideia nagusia argi izan behar da hasieratik.
• Testuak egitura argia izan behar du: sarrera, garapena eta ondorioa.
• Paragrafo bakoitzak ideia bat garatzen du, eta ideia hori lehen esaldian aurkezten da askotan.
• Gaiarekin zerikusirik ez duen informazioa kendu behar da.

2. Kohesioa

Kohesioa esaldiak eta paragrafoak hizkuntza-baliabideen bidez lotzea da. Baliabide nagusiak:

• Lokailuak (diskurtso-markatzaileak): ideien arteko harremana adierazten dute. Gehitzeko: gainera, halaber, bestalde. Kontrajartzeko: hala ere, baina, aitzitik, ordea. Ondorioa adierazteko: beraz, ondorioz, horregatik. Kausa adierazteko: izan ere, zeren. Ordenatzeko: lehenik, bigarrenik, azkenik. Azaltzeko: hots, alegia, hau da. Adibideak emateko: adibidez, esate baterako.
• Erreferentzia: aurretik aipatutakoa berriz izendatzeko erakusleak (hori, hura) edo izenordainak erabiltzen dira, hitz bera behin eta berriz errepikatu gabe.
• Sinonimoak eta hiperonimoak: «Aresti» → «poeta bilbotarra»; «sagarra» → «fruitua».
• Elipsia: testuinguruan argi dagoen hitz bat ez da errepikatzen.

3. Zuzentasuna

Testu zuzena arau ortografikoak eta gramatikalak betetzen dituena da. 3. DBHn bereziki kontuan hartu beharrekoak:

• Ergatiboa: aditz iragankorren subjektuak -k marka darama: «Ikasleak liburua irakurri du» (bat), «Ikasleek liburua irakurri dute» (asko).
• Komunztadura: aditzak subjektuarekin eta objektuarekin bat egin behar du: «Liburuak erosi ditut» (objektua plurala → ditut).
• Ortografia: h-a (hitz, ohitura), z/tz/s/ts (hotz, hots) eta hitz elkartuetako marratxoa.
• Puntuazioa: lokailuen ondoren koma jartzen da askotan («Hala ere, ...»), eta esaldi luzeegiak saihestu behar dira.

4. Estilo akademikoa

• Erregistro formala: euskara batua, lagunarteko esamoldeak eta kalkoak gabe.
• Objektibotasuna: iritziak arrazoituta eman, eta datuen iturria aipatu.
• Zehaztasuna: hitz zehatzak erabili («gauza», «hori guztia» bezalako hitz lausoen ordez).
• Berrikusketa: testua beti berrirakurri behar da entregatu aurretik.

Adibideak

1. adibidea: kohesio gabeko testua zuzentzea.

Jatorrizkoa: «Gazteek mugikorra asko erabiltzen dute. Gazteek mugikorra erabiltzen dute lagunekin hitz egiteko. Mugikorrak arriskuak ditu. Gazteek ez dute lo nahikoa egiten.»

Zuzendua: «Gazteek asko erabiltzen dute mugikorra, batez ere lagunekin hitz egiteko. Hala ere, gailu horrek arriskuak ere baditu; izan ere, gau osoan erabiltzen dutenez, askok ez dute lo nahikoa egiten.»

Zer aldatu da? Errepikapenak kendu dira («gazteek», «mugikorra»), sinonimo bat erabili da («gailu horrek») eta lokailuek ideien arteko harremana adierazten dute: hala ere (kontrajarpena) eta izan ere (kausa).

2. adibidea: zuzentasun-akatsak.

Okerra: «Ikasleak azterketak egin du eta irakasleak notak eman dute.»

Zuzena: «Ikasleek azterketak egin dituzte, eta irakasleak notak eman ditu.»

Azalpena: «ikasleek» (plurala, ergatiboa) eta «azterketak» (objektu plurala) direnez, aditza dituzte da. Irakasle bakarra denez, «irakasleak» (singularra, ergatiboa) eta ditu («notak» pluralean).

3. adibidea: erregistroa egokitzea.

Lagunarteko erregistroa: «Ba, gauza da plastikoa oso txarra dela eta hori, jende guztiak botatzen du eta, tipo, itsasora joaten da.»

Erregistro akademikoa: «Plastikoa ingurumenerako kaltegarria da. Hondakin asko ez dira birziklapen-gunera iristen eta, ondorioz, itsasoan bukatzen dira.»

Aldaketak: betegarriak kendu dira («ba», «tipo», «eta hori»); hitz lausoak hitz zehatzez ordezkatu dira («gauza» → ideia zehatza; «txarra» → «kaltegarria»); esaldi luzea bitan banatu da; eta lokailu bat erabili da kausa-ondorio harremana adierazteko («ondorioz»). Gainera, «jende guztiak» bezalako orokortze gehiegizkoa kendu da.

Laburpena

• Koherentzia: gai bakarra, egitura argia, ideiak ordenan eta kontraesanik gabe.
• Kohesioa: lokailuak, erreferentzia, sinonimoak eta elipsia esaldiak lotzeko.
• Zuzentasuna: ergatiboa, komunztadura, ortografia eta puntuazioa.
• Estilo akademikoa: erregistro formala, objektibotasuna eta zehaztasuna.
• Testua beti berrirakurri behar da entregatu aurretik.

Akats ohikoak

• Lokailu bera behin eta berriz erabiltzea («eta», «baina»). Aldatu: «gainera», «hala ere», «bestalde».
• Lokailua okerreko esanahiarekin erabiltzea. «Beraz» ondorioa da, ez kontrajarpena.
• Ergatiboa ahaztea: «Irakasleak azterketak zuzendu ditu» (bat) / «Irakasleek azterketak zuzendu dituzte» (asko).
• Paragrafo bakarrean ideia guztiak nahastea. Ideia berri bakoitzak paragrafo berria behar du.
• Hitz bera errepikatzea. Erabili sinonimoak, erakusleak eta elipsia.
• Testua berrirakurri gabe entregatzea. Akats asko berrikusketan bakarrik ikusten dira.

Ariketak