XXI. mendeko euskal literaturan idazle gazte askok hartu dute hitza, eta horien artean emakume idazleek leku nabarmena dute. Ikasgai honetan hiru egile garaikide ezagutuko dituzu: Katixa Agirre, Eider Rodriguez eta Uxue Alberdi. Hirurek gaur egungo gizartearen gaiak lantzen dituzte (amatasuna, familia, harreman pertsonalak, emakumeen esperientzia), eta hiruren lanak beste hizkuntza batzuetara itzuli dira. Gainera, gaur egungo narrazio bat nola aztertu ikasiko duzu.
Zergatik irakurri egile garaikideak? Gaur egungo idazleek gure gizartearen gaiak lantzen dituzte, gure hizkuntzan eta gure garaian. Haien liburuak irakurtzean, gure bizitzarekin lotutako galderak aurkitzen ditugu: nola bizi ditugun familia-harremanak, nolakoa den emakume izatea gaur, zer esan nahi duen euskaraz sortzeak. Gainera, egile hauek liburutegietan eta liburu-dendetan erraz aurki daitezke, eta askok hitzaldiak eta irakurketa-saioak egiten dituzte ikastetxeetan.
Katixa Agirre batez ere eleberriengatik da ezaguna. Atertu arte itxaron (Elkar, 2015) bidaia-eleberria da, eta 111 Akademiaren saria jaso zuen. Amek ez dute (Elkar, 2018) eleberrian amatasuna lantzen du modu ausart eta deserosoan: amatasunaren alde iluna eta emakumeen bizipen ezkutuak agertzen dira. Liburu hau hainbat hizkuntzatara itzuli da, eta zinemara eraman zuten Salve Maria (2024) filmean.
Eider Rodriguez batez ere ipuingilea da. Bere ipuinetan eguneroko egoerak eta familia barruko harremanak aztertzen ditu, begirada zorrotz eta zintzoz: pertsonaien arteko tentsioak, isiltasunak eta esan gabekoak. Ez du amaiera borobilik ematen beti; irakurleari uzten dio pentsatzeko lekua. Bihotz handiegia (Susa, 2017) sei ipuinez osatutako liburuak Euskadi Literatura Saria irabazi zuen.
Uxue Alberdi idazlea eta bertsolaria da. Narrazioak, eleberriak, haur literatura eta saiakera idatzi ditu. Jenisjoplin (Susa, 2017) eleberrian emakume gazte baten bizitza eta askatasun bilaketa kontatzen ditu. Kontrako eztarritik (Susa, 2019) saiakeran hamabost emakume bertsolariren testigantzak bildu zituen, bertsolaritzan emakume izateak zer esan nahi duen azaltzeko; liburu horrek Euskadi Literatura Saria jaso zuen saiakera atalean 2020an.
1. adibidea: narratzailea identifikatzea. Pasarte asmatu hau irakurri: «Amak ez zidan ezer esan afaltzean. Platerari begira egon zen denbora guztian, eta nik banekien zerbait gertatzen zela.» Narratzailea lehen pertsonakoa da («zidan», «nik banekien»), eta kontakizunean parte hartzen du. Pasarteak familia barruko isiltasuna erakusten du: ez da esaten zer gertatzen den, baina irakurleak tentsioa sumatzen du. Ezaugarri hori ohikoa da gaur egungo ipuingintzan.
2. adibidea: iruzkin labur baten eredua. «Bihotz handiegia Eider Rodriguezen ipuin liburua da (Susa, 2017). Ipuinetan familia barruko harremanak eta pertsonaien arteko tentsioak lantzen dira. Egileak hizkera zuzena eta elkarrizketa naturalak erabiltzen ditu, eta askotan ez du dena esaten: irakurleak bete behar ditu hutsuneak. Nire ustez, horrek ipuinak indartsuago bihurtzen ditu, irakurlea pentsatzera behartzen dutelako.» Iruzkin honek egilea eta lana kokatzen ditu, gaia eta estiloa azaltzen ditu eta iritzi arrazoitu batekin amaitzen da.
3. adibidea: gaiak eta egileak lotzea. Irakurle batek honako hau esan du: «Liburu honetan ama baten bizipen ilunak kontatzen dira, amatasuna idealizatu gabe». Zein egilerekin lotuko zenuke? Katixa Agirrerekin, Amek ez dute eleberrian amatasuna modu kritikoan lantzen duelako. Beste irakurle batek dio: «Liburu honetan emakume bertsolarien ahotsak entzuten dira». Kasu honetan, Uxue Alberdiren Kontrako eztarritik saiakera da. Eta hirugarrenak: «Ipuinetan familia barruko isiltasunak eta tentsioak agertzen dira». Hori Eider Rodriguezen ipuingintzaren ezaugarria da. Ariketa mota honek egile bakoitzaren gai nagusiak gogoratzen laguntzen du.
Zein idazlek idatzi zuen Amek ez dute eleberria (2018)?
Zein da Uxue Alberdiren ezaugarrietako bat, idazle izateaz gain?
Zer liburuk irabazi zuen Euskadi Literatura Saria eta Eider Rodriguezek idatzi zuen?
«Amak ez zidan ezer esan afaltzean.» Nolakoa da narratzailea?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Euskara 3. DBH?
Crear cuenta gratis