XX. mendearen bigarren erdian eta XXI. mendean euskal poesiak berrikuntza handia izan du. Ikasgai honetan lau poeta garrantzitsu ezagutuko dituzu: Gabriel Aresti, Joseba Sarrionandia, Miren Agur Meabe eta Kirmen Uribe. Bakoitzak bere garaiko gaiak eta bere estiloa ditu, baina lauek erakusten dute euskaraz idatzitako poesia bizia eta askotarikoa dela. Gainera, poema bat nola aztertu ikasiko duzu.
Aresti euskal poesia modernoaren aitzindarietako bat da. Bere lehen lanetan poesia sinbolista landu zuen (Maldan behera, 1959), baina gero poesia sozialaren bidea hartu zuen. Harriaren trilogia deritzon liburuetan (Harri eta herri, 1964; Euskal harria, 1967; Harrizko herri hau, 1970) langileen, herriaren eta hizkuntzaren egoera salatu zuen, hizkera zuzen eta argiz. Bere poema ezagunena «Nire aitaren etxea» da, hasiera honekin: «Nire aitaren etxea / defendituko dut». Poema osoan errepikapena nagusi da, eta etxea herriaren, hizkuntzaren eta duintasunaren ikur bihurtzen da. Arestik euskara batuaren alde ere lan handia egin zuen.
Sarrionandia 1978an sortutako Pott banda literatur taldeko kidea izan zen, Bernardo Atxaga eta beste idazle batzuekin batera. Bere lehen poema liburua Izuen gordelekuetan barrena (1981) izan zen, eta berehala nabarmendu zen. Bere poesian bidaia, itsasoa, erbestea eta oroimena dira gai nagusiak, eta beste literaturetako idazleen oihartzunak ere agertzen dira. Hizkera landua eta musikala du; horregatik, musikari askok abestu dituzte haren poemak.
Meabek poesia eta haur eta gazte literatura idatzi ditu. Azalaren kodea (2000) poema liburuan gorputza, maitasuna, nortasuna eta emakumearen esperientzia lantzen ditu, modu intimo eta zintzoan. Poesia narratiboa eta prosa poetikoa ere erabiltzen ditu. 2021ean Espainiako Poesia Sari Nazionala jaso zuen Nola gorde errautsa kolkoan liburuagatik.
Uriberen Bitartean heldu eskutik (2001) poema liburuak arrakasta handia izan zuen eta Kritika Saria jaso zuen. Bere poesiak hizkera sinplea eta hurbila du, eta eguneroko gauzetatik (familia, itsasoa, Ondarroako arrantzaleak, maitasuna) abiatuta gai unibertsaletara heltzen da. Eleberriak ere idatzi ditu; Bilbao-New York-Bilbao (2008) eleberriak Espainiako Narratiba Sari Nazionala irabazi zuen 2009an.
1. adibidea: Arestiren poemaren baliabideak. «Nire aitaren etxea» poeman egileak behin eta berriz errepikatzen du «defendituko dut» eta «...-en kontra» egitura. Errepikapen horrek erabakitasuna eta indarra ematen dizkio poemari. Etxea, gainera, ez da eraikin hutsa: metafora da, herria eta norberaren nortasuna adierazten dituena. Beraz, gaia hau da: norberaren herria eta duintasuna defendatzeko konpromisoa.
2. adibidea: baliabideak identifikatzea. Ikus ditzagun bi bertso-lerro asmatu hauek:
«Itsasoak ahotsa du gauez, / zure begiak bi izar dira».
Lehenengoan pertsonifikazioa dago, itsasoari gizakiaren ezaugarri bat (ahotsa) ematen zaiolako. Bigarrenean metafora dago: begiak izarrekin identifikatzen dira «bezala» hitzik erabili gabe. «Zure begiak izarrak bezala dira» esango bagenu, konparazioa izango litzateke.
3. adibidea: lau poeten alderaketa. Lau poeta hauek euskaraz idatzi dute, baina garai eta ikuspegi desberdinetatik. Arestik, frankismo garaian, poesia soziala eta konprometitua egin zuen, eta herriaren eta langileen egoera salatu zuen. Sarrionandiak, 1980ko hamarkadan, poesia landua eta kultua egin zuen, bidaiaren eta erbestearen gaiekin. Meabek gorputza, maitasuna eta emakumearen esperientzia jarri zituen erdigunean, ahots intimo batekin. Uribek, azkenik, hizkera sinplea eta hurbila erabili zuen, eguneroko gauzetatik abiatuta. Alderaketa honek erakusten du euskal poesia ez dela gai bakarrekoa: belaunaldi bakoitzak bere kezkak eta bere modua ditu, eta horrek aberastu egiten du literatura.
Zein poetak idatzi zuen Harri eta herri (1964)?
«Zure begiak bi izar dira» bertso-lerroan, zein baliabide estilistiko dago?
Zein literatur taldetako kidea izan zen Joseba Sarrionandia?
Zein da Kirmen Uriberen poesiaren ezaugarri nagusietako bat?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Euskara 3. DBH?
Crear cuenta gratis