Debate formala eta argudiaketa

Sarrera

Debate formala (eztabaida formala) arauak dituen ahozko jarduera da: bi taldek gai bati buruz kontrako iritziak defendatzen dituzte, txanda eta denbora finkoekin, eta moderatzaile batek eztabaida zuzentzen du. Ez da liskar bat, ezta norberak gehien oihukatzea ere: helburua arrazoiak emanez konbentzitzea da. Horretarako ondo argudiatzen jakin behar da. Ikasgai honetan debate baten egitura, argudio motak eta argudio okerrak ezagutuko dituzu.

Azalpena

1. Debatearen partaideak eta egitura

• Moderatzailea: gaia aurkezten du, txandak ematen ditu eta denbora kontrolatzen du.
• Aldeko taldea eta kontrako taldea: gaiaren alde edo kontra argudiatzen dute.
• Epaimahaia edo publikoa: zein taldek argudiatu duen hobeto erabakitzen du.

Debate formal batek honako txanda hauek izan ohi ditu:

• Hasierako azalpena: talde bakoitzak bere jarrera eta argudio nagusiak aurkezten ditu.
• Errefutazioa: kontrako taldearen argudioei erantzuten zaie, haien ahuleziak erakutsiz.
• Ondorioak: talde bakoitzak bere argudio sendoenak laburbiltzen ditu, ideia berririk gehitu gabe.

2. Argudio baten atalak

Argudio sendo batek hiru atal ditu: tesia (defendatzen den iritzia), arrazoia (zergatik) eta froga edo adibidea (arrazoia sostengatzen duen datua). Adibidez: «Eskolako jangelan tokiko produktuak erabili beharko lirateke (tesia), garraioak kutsadura gutxiago sortzen duelako (arrazoia); izan ere, elikagaiek kilometro gutxiago egiten dituzte (froga)».

3. Argudio motak

• Datuen argudioa: estatistikak eta zenbakiak erabiltzen ditu. Datuen iturria aipatu behar da.
• Autoritatearen argudioa: aditu edo erakunde ospetsu baten iritzia aipatzen du.
• Adibidearen argudioa: kasu zehatz bat erabiltzen du ideia orokor bat erakusteko.
• Analogiaren argudioa: antzeko bi egoera alderatzen ditu.
• Ondorioen argudioa: erabaki batek izango dituen ondorio onak edo txarrak azaltzen ditu.

4. Argudio okerrak (falaziak)

Batzuetan argudio batek konbentzigarria dirudi, baina okerra da. Horiei falazia deritze. Ohikoenak:

• Pertsonaren aurkako erasoa (ad hominem): argudioari erantzun beharrean, pertsona erasotzen da. «Zuk ez duzu ezer jakingo, oraindik gaztea zarelako».
• Orokortze presatua: kasu bakar batetik ondorio orokorra ateratzen da. «Nire lehengusuak mugikorra du eta notak jaitsi zaizkio; beraz, mugikorrak ikasle guztiei notak jaisten dizkie».
• Gehiengoaren argudioa: zerbait egia dela esaten da jende askok sinesten duelako.
• Bi aukera faltsuak: bi aukera bakarrik daudela esaten da, gehiago egon arren. «Edo mugikorra guztiz debekatzen dugu, edo ikasleek ez dute ezer ikasiko».

5. Hizkuntza eta jarrera

Debatean erregistro formala erabiltzen da eta aurkariarekiko errespetua ezinbestekoa da. Esamolde baliagarriak: nire ustez, gure iritziz, alde batetik... bestetik..., ados gaude... baina..., ez da egia..., datuek erakusten dutenez..., laburbilduz. Ondo entzutea ere funtsezkoa da: aurkariaren argudioak ulertu gabe ezin dira errefutatu.

Adibideak

1. adibidea: errefutazio bat. Gaia: «Etxeko lanak debekatu beharko lirateke». Aldeko taldeak dio: «Ikasleek denbora librea behar dute atseden hartzeko». Kontrako taldeak honela errefutatzen du: «Ados gaude atsedena garrantzitsua dela, baina horrek ez du esan nahi etxeko lanak debekatu behar direnik. Lan gutxiago eta hobeak jar daitezke. Gainera, etxean egindako lanak ikasitakoa finkatzen laguntzen du». Errefutazio honek aurkariaren arrazoia onartzen du lehenengo, eta gero bere ondorioa ez dela nahitaezkoa erakusten du.

2. adibidea: falazia bat detektatzea. «Debatean Mikelek esan du tokiko produktuak hobeak direla, baina Mikelek supermerkatuan erosten du; beraz, bere argudioa ez da baliozkoa». Hau ad hominem falazia da: Mikelen argudioa ez da aztertzen, haren portaera baizik. Argudioa egia edo gezurra izan daiteke, Mikelek non erosten duen kontuan hartu gabe.

3. adibidea: argudio ahul bat indartzea. Ikasle batek dio: «Ikastetxeko patioan zuhaitz gehiago landatu beharko lirateke, hori ona delako». Argudio hau ahula da, arrazoia oso orokorra delako eta frogarik ez duelako. Honela indar daiteke: «Ikastetxeko patioan zuhaitz gehiago landatu beharko lirateke (tesia), udan itzala ematen dutelako eta tenperatura jaisten dutelako (arrazoia). Adibidez, ekainean neurtu genuenez, patioko eguzki-eremuan zuhaitz azpian baino gradu batzuk gehiago zeuden (froga)». Orain argudioak hiru atalak ditu, eta froga ikasleek eurek neur dezaketen datu batean oinarritzen da.

Laburpena

• Debate formalak arauak ditu: moderatzailea, bi talde, txandak eta denbora mugatua.
• Txandak: hasierako azalpena, errefutazioa eta ondorioak.
• Argudio sendoa = tesia + arrazoia + froga.
• Argudio motak: datuak, autoritatea, adibidea, analogia eta ondorioak.
• Falaziak saihestu behar dira: ad hominem, orokortze presatua, gehiengoaren argudioa eta bi aukera faltsuak.
• Errespetua, erregistro formala eta entzute aktiboa ezinbestekoak dira.

Akats ohikoak

• Aurkariari hitza moztea. Txandak errespetatu behar dira; moderatzaileak ematen du hitza.
• Iritzia arrazoirik gabe ematea. «Hala da, eta kitto» ez da argudio bat.
• Datuen iturria ez aipatzea. Iturririk gabeko datu batek ez du konbentzitzen, eta aurkariak zalantzan jar dezake.
• Ondorioetan ideia berriak sartzea. Ondorioetan aurretik esandakoa laburbiltzen da.
• Pertsona erasotzea, ez ideia. Debate on batean argudioak eztabaidatzen dira, ez pertsonak.

Ariketak