A historia social dunha lingua estuda non a súa evolución interna (sons, palabras, gramática), senón o que lle pasou en relación coa sociedade: quen a falaba, en que ámbitos se usaba, que prestixio tiña e que decisións políticas a afectaron. No caso do galego, esta historia está marcada por longos períodos de marxinación e represión e por sucesivos movementos de recuperación. Coñecela axuda a entender a situación actual da lingua.
Na Idade Media o galego (galego-portugués) foi lingua de cultura en toda a Península: nela escribiron os trobadores as cantigas e Afonso X as Cantigas de Santa María. Tamén se usaba en documentos notariais, crónicas e textos xurídicos. Era a lingua de toda a sociedade galega.
Desde finais do século XV, coa política centralizadora dos Reis Católicos (o que o cronista Jerónimo Zurita chamou a «doma e castración do Reino de Galicia»), a nobreza e o alto clero galegos foron substituídos por cargos foráneos que falaban castelán. O castelán converteuse na lingua da administración, da Igrexa e da escrita. O galego desapareceu case por completo dos usos escritos, aínda que seguiu sendo a lingua da inmensa maioría da poboación, que o mantivo na literatura popular oral. Comezou así a diglosia: o castelán como lingua de prestixio e o galego como lingua popular. No século XVIII, ilustrados como o Padre Martín Sarmiento defenderon o uso do galego no ensino e na administración.
A ditadura franquista impuxo unha política de uniformidade lingüística: o castelán como única lingua pública. O galego foi excluído da escola, da administración e dos medios; moitos intelectuais galeguistas foron asasinados, encarcerados ou tiveron que exiliarse (Castelao morreu no exilio en Bos Aires en 1950). Nas escolas castigábase o alumnado por falar galego. Ademais, difundíronse prexuízos que asociaban o galego coa pobreza e a incultura, o que provocou que moitas familias deixasen de transmitirllo aos fillos.
Aínda así, houbo resistencia: no exilio americano (Bos Aires, A Habana, México) publicáronse libros e revistas en galego; no interior, a Editorial Galaxia (1950) mantivo a edición en galego, e en 1963 instituíuse o Día das Letras Galegas, no centenario de Cantares gallegos.
Hoxe o galego ten recoñecemento legal, presenza no ensino e unha literatura viva, pero segue enfrontándose a retos: a perda de falantes entre as xeracións máis novas e nas cidades, e a persistencia de prexuízos. Por iso fálase dun proceso de normalización aínda non rematado, no que teñen un papel importante tamén os neofalantes, persoas que adoptan o galego como lingua habitual aínda que non foi a súa lingua inicial.
Pregunta: Explica por que o galego mantivo moitos falantes durante os Séculos Escuros malia desaparecer da escrita.
Resposta: Porque a substitución lingüística afectou sobre todo ás clases dirixentes e aos usos escritos e oficiais, mentres que a poboación, maioritariamente rural e analfabeta, seguiu usando o galego na vida diaria e transmitíndoo de pais a fillos. A lingua conservouse na oralidade (cantigas, contos, refráns), pero quedou sen prestixio social: esa é a orixe da diglosia.
Que período se caracteriza pola case total desaparición do galego escrito?
Por que o Estatuto de Autonomía de 1936 non chegou a aplicarse?
Que lei de 1983 regula o uso do galego na administración, no ensino e nos medios públicos?
Como se chama a persoa que adopta o galego como lingua habitual aínda que non foi a súa lingua inicial?
¿Quieres hacer los ejercicios y guardar tu progreso en Lingua Galega e Literatura - 4.º ESO?
Crear cuenta gratis