Desinformación dixital

Introdución

Cada día recibimos no móbil centos de mensaxes, vídeos e titulares. Entre eles circulan moitas informacións falsas que se espallan a gran velocidade, ás veces por erro e outras con intención de enganar. A isto chamámoslle desinformación. Nesta lección aprenderás a recoñecer os tipos de información falsa, as técnicas que usan para convencer e un método sinxelo para comprobar unha noticia antes de crela ou compartila.

Explicación

Conceptos básicos

• Desinformación: información falsa creada ou difundida con intención de enganar (para gañar diñeiro, influír en votacións, desacreditar alguén…).
• Información errónea: información falsa que se comparte sen intención de enganar, porque quen a envía cre que é verdade.
• Noticia falsa (en inglés, fake news): texto que imita o formato dunha noticia xornalística para parecer crible.
• Montaxe con intelixencia artificial (en inglés, deepfake): vídeo, imaxe ou audio manipulado con intelixencia artificial para que unha persoa pareza dicir ou facer algo que nunca dixo nin fixo.

Por que nos cremos as informacións falsas?

• Nesgo de confirmación: tendemos a crer o que coincide co que xa pensabamos.
• Emocións: as mensaxes que provocan medo, indignación ou risa compártense sen pensar.
• Présa: lemos só o titular e reenviamos.
• Confianza no remitente: se nolo envía unha persoa próxima, non dubidamos.

Sinais de alerta

• Titulares sensacionalistas ou «caza-clics»: «Non vas crer o que pasou…».
• Abuso de maiúsculas e exclamacións, faltas de ortografía.
• Ausencia de autor, de data ou de fonte.
• Peticións de «compárteo antes de que o borren!».
• Enderezos web que imitan medios coñecidos cunha letra cambiada.
• Imaxes antigas presentadas como actuais.

Método para verificar unha información

1. Para: non compartas de inmediato.
2. Investiga a fonte: quen o publica?, é un medio recoñecido?, hai un autor responsable?
3. Busca outras fontes: aparece en varios medios fiables? Se só está nunha web descoñecida, desconfía.
4. Comproba a data e o contexto: é unha noticia vella?, pasou noutro país?
5. Verifica as imaxes cunha busca inversa de imaxes para saber onde apareceron por primeira vez.
6. Consulta os verificadores profesionais, que se dedican a desmentir informacións falsas.

Responsabilidade ao compartir

Cada vez que reenviamos unha mensaxe convertémonos en difusores. Compartir unha información falsa pode danar a reputación dunha persoa, xerar alarma ou mesmo poñer en perigo a saúde (por exemplo, con falsos remedios médicos). Se descobres que compartiches algo falso, recoñéceo e avisa a quen llo enviaches.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Recibes: «URXENTE!!! Mañá pechan todos os colexios de Galicia por un virus novo. Compárteo antes de que o borren!». Analízao.

Resolución: presenta varios sinais de alerta: maiúsculas e exclamacións, ausencia de fonte e de data, apelación ao medo e petición de difusión urxente. Antes de crelo, habería que consultar a web oficial da Consellería de Educación e medios fiables. Probablemente sexa desinformación.

Exemplo 2. A túa tía comparte de boa fe un remedio caseiro falso contra unha enfermidade. É desinformación ou información errónea?

Resolución: é información errónea, porque ela cre que é verdade e non ten intención de enganar. Iso non a fai inofensiva: pode igualmente causar dano.

Exemplo 3. Unha foto dunha inundación circula como «Vigo, onte». Como o comprobarías?

Resolución: cunha busca inversa de imaxes para ver se a foto apareceu antes noutro lugar ou noutra data, e buscando se medios locais fiables informaron da inundación.

Para lembrar

• Desinformación = falsa e con intención; información errónea = falsa sen intención.
• Crémonos o falso polo nesgo de confirmación, as emocións, a présa e a confianza no remitente.
• Antes de compartir: parar, investigar a fonte, buscar outras fontes, comprobar data e contexto e verificar as imaxes.
• Compartir tamén é unha responsabilidade.

Exemplo 4. Unha web chamada «noticiasgaliza-24.info», sen autor nin seccións de contacto, publica que «un estudo demostra que durmir catro horas mellora as notas». Que farías?

Resolución: desconfiar: a web non ten responsable identificable e o dato contradí o que sabemos sobre o sono. Buscaría o suposto estudo: quen o fixo, onde se publicou e se outros medios fiables falan del. Se non aparece, é moi probablemente unha información falsa e non se debe compartir.

Exercicios