Poesía e teatro contemporáneos

Poesía e teatro contemporáneos

Introdución

Despois da guerra civil (1936-1939), a literatura galega tivo que reconstruírse nun ambiente de censura e represión. A poesía foi o xénero que primeiro se recuperou; o teatro tardou máis, porque necesita escenarios, compañías e público. Nesta lección percorremos a poesía e o teatro galegos desde a posguerra ata hoxe, cos seus autores e obras máis representativos.

1. A poesía desde a posguerra

Os anos 50: a poesía da terra

Na década de 1950 aparecen voces moi persoais que poñen a terra no centro:

• Uxío Novoneyra, Os eidos (1955): a paisaxe do Courel, con versos espidos e moi sonoros.
• Manuel María, Muiñeiro de brétemas (1950) e a poesía da Terra Chá.
• Xosé María Díaz Castro, Nimbos (1961): poesía relixiosa e reflexiva, de gran perfección formal.

O socialrealismo

Nos anos 60 domina a poesía de denuncia social e política. A obra clave é Longa noite de pedra (1962), de Celso Emilio Ferreiro: a «noite de pedra» é a ditadura. A linguaxe é directa, para chegar a todo o pobo.

Dos anos 70 ata hoxe

• A partir dos 70-80, os poetas buscan de novo a renovación da linguaxe: aparecen grupos como Rompente, provocador e vangardista, e unha xeración que coida moito a forma e dialoga coa tradición culta.
• Desde os 80-90 a poesía galega amplía temas (corpo, identidade, cidade, natureza, xénero) e destaca a forte presenza de mulleres poetas: Xohana Torres, Chus Pato, Olga Novo, Yolanda Castaño, entre outras.
• Hoxe convive a poesía en libro coa poesía recitada, os festivais e a poesía en internet.

2. O teatro desde a posguerra

Teatro no exilio e textos para ler

Durante a posguerra case non había representacións en galego en Galicia. No exilio estreouse en Bos Aires (1941) a farsa de Castelao Os vellos non deben de namorarse. Dentro de Galicia publícanse textos teatrais pensados máis para a lectura, como O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca (1958), de Álvaro Cunqueiro, unha recreación libre de Shakespeare.

Os grupos independentes e a Mostra de Ribadavia

Desde finais dos anos 60 xorden grupos de teatro independente que levan o teatro en galego a vilas e cidades. A Mostra de Teatro de Ribadavia, nacida nos anos 70, converteuse no seu punto de encontro. Desta etapa saen dramaturgos como Roberto Vidal Bolaño, Manuel Lourenzo ou Euloxio R. Ruibal.

O teatro profesional

En 1984 créase o Centro Dramático Galego, compañía pública que estrea obras galegas e universais en galego. Desde entón xorden compañías privadas, salas, premios e escolas (como a Escola Superior de Arte Dramática de Galicia). O teatro galego actual é moi variado: drama, comedia, monólogo, teatro infantil e espectáculos que mesturan música, danza e audiovisual.

3. Claves para lembrar

• A poesía recuperouse antes que o teatro porque só necesitaba editoriais e lectores, aínda que pasase pola censura.
• A poesía da posguerra vai da terra e a intimidade (anos 50) á denuncia socialrealista (anos 60) e logo á renovación formal e á diversidade de voces (desde os 70-80).
• O teatro pasou de textos pensados para ler e de estreas no exilio a grupos independentes, mostras e, desde 1984, unha compañía pública e un sector profesional.
• O Día das Letras Galegas dedicouse a autores de teatro e poesía contemporánea como Uxío Novoneyra, Manuel María, Xosé María Díaz Castro ou Roberto Vidal Bolaño, o que mostra o seu peso na cultura galega.

Para afondar, podes ler en voz alta algún poema de Os eidos ou de Longa noite de pedra e comparar o ton: no primeiro domina a contemplación da paisaxe; no segundo, a protesta contra a inxustiza.

Exemplos resoltos

Exemplo 1: identificar a corrente dun poema

Texto (fragmento inventado para o exercicio): «Somos os que levantan as pontes / e non teñen ponte onde pasar». Fala dos traballadores explotados con linguaxe directa e intención de denuncia → trazos do socialrealismo, como na poesía de Celso Emilio Ferreiro.

Exemplo 2: relacionar autor, obra e xénero

• Os eidos → Uxío Novoneyra → poesía da terra (anos 50).
• O incerto señor don Hamlet → Álvaro Cunqueiro → teatro.
• Longa noite de pedra → Celso Emilio Ferreiro → poesía socialrealista.

Exercicios