Novela curta ou relatos

Novela curta ou relatos

Desde sempre os seres humanos contaron historias: ao carón da lareira, nos libros ou nas pantallas. Neste tema estudarás os textos narrativos breves, o relato (ou conto) e a novela curta: os seus elementos, a súa estrutura e as diferenzas entre eles. Tamén coñecerás algunhas obras importantes da narrativa galega e aprenderás a escribir o teu propio relato.

1. Os elementos da narración

• Narrador: a voz que conta a historia. Pode estar en primeira persoa, se é un personaxe (protagonista ou testemuña dos feitos), ou en terceira persoa, se está fóra da historia. O narrador en terceira persoa pode ser omnisciente (sabe todo, mesmo o que pensan e senten os personaxes) ou obxectivo (só conta o que se ve e se oe, como unha cámara).
• Personaxes: quen realiza as accións. Distinguimos o protagonista, os personaxes secundarios e, ás veces, un antagonista que se opón ao protagonista.
• Acción ou trama: os feitos que se contan.
• Tempo: cando ocorren os feitos e canto duran. A historia pode contarse en orde cronolóxica ou alterar esa orde con retrospeccións (volver ao pasado) ou anticipacións (adiantar algo que pasará).
• Espazo: o lugar onde se desenvolve a acción (unha aldea, unha cidade, un barco...).

2. A estrutura

A maioría das narracións organízanse en tres partes:

• Presentación (ou planteamento): preséntanse os personaxes, o lugar e a situación inicial.
• Nó: aparece un conflito ou problema que complica a situación.
• Desenlace: resólvese o conflito, ás veces dun xeito sorprendente ou deixando un final aberto.

3. Relato, novela curta e novela

• Relato ou conto: é breve, ten poucos personaxes e unha soa acción principal. Busca a intensidade e adoita rematar cun final que sorprende ou fai pensar. Pódese ler dunha soa vez.
• Novela curta: ten unha extensión intermedia. Permite desenvolver mellor os personaxes e o ambiente, pero mantén unha trama principal sen moitas historias secundarias.
• Novela: é extensa, con moitos personaxes e varias tramas que se cruzan.

Ademais, moitos autores publican libros de relatos, que reúnen varios contos independentes, aínda que ás veces os une un tema común.

4. Relatos e novelas curtas na literatura galega

• Castelao, en Cousas (1926), combinou textos narrativos moi breves con debuxos, retratando con humor e tenrura a vida das xentes humildes.
• Xosé Neira Vilas, en Memorias dun neno labrego (1961), deu voz a Balbino, un neno da aldea que conta en primeira persoa a súa vida e as inxustizas que observa ao seu arredor.
• Manuel Rivas publicou o libro de relatos Que me queres, amor? (1995), que inclúe «A lingua das bolboretas», a historia dun neno e do seu mestre ao comezo da Guerra Civil.
• Agustín Fernández Paz escribiu moitos contos e novelas para lectores mozos, como os relatos de Contos por palabras.

5. Como escribir un relato

1. Busca unha idea: un conflito sinxelo, unha situación curiosa ou un recordo.
2. Define poucos personaxes e o espazo.
3. Escolle o narrador: primeira ou terceira persoa.
4. Planifica a presentación, o nó e o desenlace.
5. Comeza cunha frase que atrape o lector.
6. Usa diálogos: en galego introdúcense coa raia (—).
7. Revisa a ortografía, os conectores e a coherencia dos tempos verbais.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Analiza este microrrelato:

«Cada mañá, Uxía deixaba unha castaña na fiestra da avoa. A avoa xa non saía da casa, pero sorría ao vela. Un día de novembro, Uxía atopou a fiestra baleira e entrou correndo, asustada. Na cociña, coa lareira acesa e unha cesta de castañas asadas, a avoa agardábaa:
—Hoxe convídote eu ao magosto.»

Solución:

• Narrador: en terceira persoa, externo á historia.
• Personaxes: Uxía (protagonista) e a avoa.
• Espazo: a casa da avoa; tempo: varios días, ata un día de novembro, en orde cronolóxica.
• Estrutura: presentación (o costume de deixar a castaña), nó (a fiestra baleira e o susto) e desenlace (a sorpresa da avoa).

Exemplo 2. Transforma esta frase para que a conte un narrador en primeira persoa: «Uxía entrou correndo, asustada».

Solución: «Entrei correndo, asustada». O verbo pasa á primeira persoa e o lector coñece os feitos desde os ollos da protagonista.

Exercicios