Avaliación integral

Avaliación integral

Esta lección serve para repasar os contidos fundamentais de Lingua Galega e Literatura de 2.º de ESO antes da avaliación final. Para cada bloque hai un resumo e un exemplo resolto. Ao final atoparás catro exercicios para comprobar o que sabes.

1. A acentuación

Segundo a posición da sílaba tónica, as palabras son agudas (última sílaba), graves (penúltima) ou esdrúxulas (antepenúltima). As regras do til en galego son:

• Agudas de máis dunha sílaba: levan til se rematan en vogal, en vogal + n, en vogal + s ou en vogal + ns: café, camión, compás, parabéns. Non o levan se rematan en ditongo decrecente: papeis, comeu.
• Graves: levan til se rematan en consoante distinta de n e s, ou en grupo de consoantes: fácil, móbil, bíceps. Por iso non levan til lapis nin mesa.
• Esdrúxulas: levan til sempre: árbore, música, páxina.
• Hiato: a vogal pechada tónica leva til para marcar que non hai ditongo: río, saía, baúl.
• Til diacrítico: distingue palabras que se escriben igual: é (verbo ser) / e (conxunción); dá (verbo dar) / da (de + a); nós (pronome tónico) / nos (pronome átono); máis (cuantificador) / mais (conxunción).

Exemplo resolto. Por que camión leva til e lapis non? Solución: camión é aguda rematada en vogal + n, e leva til; lapis é grave rematada en s, e por iso non o leva.

2. Os pronomes átonos

En galego hai que distinguir te (complemento directo) e che (complemento indirecto): «Vinte onte» (vin a ti), pero «Douche un agasallo» (dou un agasallo a ti). O pronome átono vai despois do verbo nas oracións afirmativas independentes («Chamoume a miña tía») e antes nas negativas, nas interrogativas con partícula e nas subordinadas («Non me chamou», «Quen te chamou?», «Dixo que me chamaría»).

Exemplo resolto. Corrixe «Te dou o caderno». Solución: «Douche o caderno»: che porque é complemento indirecto, e despois do verbo porque é unha oración afirmativa independente.

3. As clases de palabras

As clases de palabras son nove: substantivo (casa), adxectivo (grande), determinante (a, este, meu, dous), pronome (eu, ela, isto), verbo (cantar), adverbio (onte, aquí, moi), preposición (de, con, ata), conxunción (e, pero, porque) e interxección (ai!, ola!).

Exemplo resolto. Analiza «A miña curmá chegou onte». Solución: A, determinante artigo; miña, determinante posesivo; curmá, substantivo; chegou, verbo; onte, adverbio de tempo.

4. Os tipos de texto

• Narrativo: conta feitos que lles ocorren a uns personaxes nun tempo e nun lugar.
• Descritivo: mostra como é unha persoa, un lugar ou un obxecto.
• Dialogado: reproduce unha conversa entre varias persoas.
• Expositivo: explica un tema de forma obxectiva e ordenada.
• Argumentativo: defende unha opinión (tese) con argumentos.

Exemplo resolto. «Na miña opinión, o instituto debería ter máis horas de deporte, porque mellora a saúde e a concentración». Solución: texto argumentativo: hai unha tese (máis horas de deporte) e dous argumentos (saúde e concentración).

5. Os xéneros literarios

• Lírica: expresa sentimentos e emocións; adoita escribirse en verso.
• Narrativa: conta unha historia a través dun narrador (conto, novela, lenda).
• Teatro: escríbese para ser representado; os personaxes falan directamente e as acoutacións dan indicacións sobre a escena.

Exemplo resolto. A que xénero pertencen Cantares gallegos, de Rosalía de Castro, e Os vellos non deben de namorarse, de Castelao? Solución: o primeiro é un libro de poemas (lírica); o segundo é unha obra de teatro.

6. Os castelanismos máis frecuentes

Na escritura en galego hai que evitar as palabras castelás que substitúen formas propias. Algúns exemplos:

• hasta → ata; entonces → entón; luego → logo
• aunque → aínda que; sin embargo → porén
• rubio → louro; pueblo → pobo, vila, aldea

Exemplo resolto. Corrixe: «Hasta luego, nos vemos no pueblo». Solución: «Ata logo, vémonos na vila». Ademais dos castelanismos, corrixiuse a colocación do pronome: nunha oración afirmativa independente vai despois do verbo.

Consellos para a proba

• Le cada pregunta dúas veces antes de responder.
• Nas preguntas de ortografía, aplica a regra paso a paso: conta as sílabas, busca a tónica e mira en que remata a palabra.
• Revisa ao final a ortografía e os castelanismos (ata, entón, logo).

Exercicios