Publicidade e pensamento crítico

Publicidade e pensamento crítico

Cada día vemos centos de anuncios: na televisión, nas redes sociais, nos videoxogos, nas marquesiñas do autobús. A publicidade é unha forma de comunicación que busca persuadir, é dicir, convencer o receptor para que compre un produto, use un servizo ou cambie un comportamento. Para non deixarnos levar sen pensar, necesitamos o pensamento crítico: analizar o anuncio e preguntarnos que nos quere vender de verdade.

Tipos de publicidade

• Publicidade comercial: anuncia produtos ou servizos para vendelos (unhas zapatillas, unha compañía de teléfono).
• Publicidade institucional: fana as administracións públicas para informar ou cambiar hábitos (campañas de tráfico, de saúde, de reciclaxe).

Os elementos do anuncio

• Anunciante: a empresa ou institución que paga o anuncio (o emisor).
• Público obxectivo: o grupo de persoas ao que se dirixe (o receptor): adolescentes, familias, persoas maiores...
• Mensaxe: combina texto e imaxe.
• Canle: televisión, radio, prensa, carteis, internet, redes sociais.
• Eslogan: frase curta e fácil de lembrar que resume a idea do anuncio.
• Marca e logotipo: o nome e o símbolo que identifican o produto.

A linguaxe publicitaria

Na publicidade predomina a función apelativa da linguaxe, porque se busca influír no receptor. Tamén aparece a función poética, porque os anuncios coidan a forma da mensaxe. Os recursos máis frecuentes son:

• Imperativo: «Proba», «Descubre», «Non o deixes escapar».
• Apelación directa ao receptor con ti ou vós: «Ti mereces o mellor».
• Preguntas retóricas: «Aínda non o tes?».
• Hipérbole (esaxeración): «O mellor xeado do universo».
• Rima e xogos de palabras, que fan o eslogan fácil de lembrar.
• Superlativos e comparacións: «o máis rápido», «máis branco que nunca».

As estratexias de persuasión

• Asociación a valores: o produto vincúlase coa felicidade, a amizade, a liberdade ou o éxito, aínda que non teña relación con eles.
• Autoridade ou prestixio: aparece unha persoa famosa ou un experto (unha deportista, un médico) para que confiemos no produto.
• Efecto de grupo: «Todo o mundo o ten», para que non queiramos quedar fóra.
• Urxencia: «Só hoxe», «Últimas unidades».
• Datos sen fonte: cifras que parecen científicas pero que non se poden comprobar.

Pensamento crítico ante a publicidade

Ante un anuncio convén facerse estas preguntas: Quen paga o anuncio? Que promete exactamente? Pódese comprobar o que di? Que información non conta (prezo, compoñentes, riscos)? Para quen está pensado e por que? Na lei española a publicidade enganosa está prohibida, e as persoas que fan publicidade nas redes sociais deben indicar claramente que se trata dun anuncio.

A publicidade nas redes sociais e nos videoxogos

Hoxe moita publicidade non parece publicidade. Nas redes sociais, algunhas persoas famosas reciben diñeiro ou produtos gratis das marcas para que os mostren nos seus vídeos. Nos videoxogos aparecen anuncios entre partidas ou ofertas para comprar obxectos. Ademais, as plataformas recollen información sobre o que miramos para mostrarnos anuncios personalizados.

Por iso convén lembrar tres cousas:

• Se un vídeo recomenda moito un produto, pode ser un anuncio aínda que non o pareza: busca etiquetas como «publicidade» ou «colaboración».
• As compras dentro das aplicacións custan diñeiro real.
• Os anuncios personalizados non nos mostran o mellor produto, senón o que máis probabilidades ten de que o compremos.

Ser crítico non significa desconfiar de todo nin deixar de comprar: significa decidir con información e non só pola emoción que nos produce un anuncio.

Exemplos resoltos

Exemplo 1. Analiza este anuncio: «Zumes Ribeira: o sabor máis natural do mundo. Próbao xa!».

Solución: o anunciante é Zumes Ribeira. O eslogan contén unha hipérbole («máis natural do mundo»), un imperativo («Próbao») e unha apelación directa ao receptor. Análise crítica: «natural» non se explica e non se pode comprobar; o anuncio non di canto azucre leva o zume nin canto custa.

Exemplo 2. Que tipo de publicidade é a campaña «Se bebes, non conduzas»?

Solución: é publicidade institucional: non vende ningún produto, senón que busca cambiar un comportamento perigoso. Usa un imperativo negativo («non conduzas»).

Exemplo 3. Nun anuncio de bebida aparece un grupo de amigos rindo nunha praia. Que estratexia se usa?

Solución: asociación a valores: a bebida relaciónase coa amizade e a diversión, aínda que o anuncio non di nada da bebida en si.

Exercicios