Prensa, radio e televisión en galego

Prensa, radio e televisión en galego

Os medios de comunicación informan, opinan e entreteñen a millóns de persoas cada día. Para unha lingua como o galego, ter xornais, emisoras de radio e canles de televisión propias é fundamental: dá prestixio ao idioma, achega vocabulario actual e permite que se use en todos os ámbitos. Nesta lección coñecerás a historia básica dos medios en galego e os principais xéneros xornalísticos.

Os medios de comunicación e as súas funcións

Os medios de comunicación de masas son a prensa (escrita, en papel ou dixital), a radio, a televisión e internet. Cumpren tres funcións principais:

• Informar do que sucede.
• Formar opinión, analizando e valorando os feitos.
• Entreter, con programas de humor, series, deporte ou música.

Un pouco de historia

• Século XIX: durante o Rexurdimento aparecen as primeiras publicacións en galego. En 1876 nace en Ourense O Tío Marcos da Portela, fundado por Valentín Lamas Carvajal, considerado o primeiro periódico escrito integramente en galego.
• 1916: as Irmandades da Fala fundan A Nosa Terra, voceiro galeguista escrito en galego.
• Ditadura franquista: o galego practicamente desaparece dos medios.
• 1985: comezan a emitir a Radio Galega e a Televisión de Galicia (TVG), que pertencen á Compañía de Radio-Televisión de Galicia, creada en 1984.
• 1994: nace O Correo Galego, primeiro diario editado integramente en galego.
• Actualidade: hai xornais e revistas en papel e dixitais en galego, emisoras locais, podcasts e canles en internet. Moitos xornais escritos maioritariamente en castelán inclúen tamén textos en galego.

Os xéneros xornalísticos

Os textos xornalísticos divídense en tres grandes grupos:

1. Xéneros informativos (obxectivos):

• Noticia: relato breve dun feito de actualidade. Debe responder ás seis preguntas básicas: que, quen, cando, onde, como e por que. Estrutúrase en titular, entrada (o primeiro parágrafo, co máis importante) e corpo, seguindo a pirámide invertida: primeiro o máis importante e ao final os detalles.
• Reportaxe: tratamento máis amplo e profundo dun tema, con datos, testemuños e fotografías.

2. Xéneros de opinión (subxectivos):

• Editorial: expresa a opinión do propio xornal; non vai asinado.
• Artigo de opinión e columna: opinión persoal dun autor que asina o texto.
• Carta ao director: opinión dos lectores.

3. Xéneros mixtos:

• Entrevista: diálogo entre un xornalista e unha persoa de interese.
• Crónica: relato de feitos (un partido, un concerto) cunha valoración persoal do xornalista.

A linguaxe da radio e da televisión

A radio só conta co son: a voz, a música, os efectos sonoros e o silencio. Por iso as frases deben ser curtas e claras. A televisión combina imaxe e son, de modo que a palabra acompaña o que se ve. En ambos medios o rexistro debe ser coidado e a pronuncia correcta, porque son modelos de lingua para quen os escoita.

Exemplo resolto 1: analizar unha noticia

Titular: «O instituto de Lalín gaña o concurso de curtametraxes en galego». Entrada: «O alumnado de 1.º de ESO do IES de Lalín obtivo onte en Santiago o primeiro premio do concurso de curtas, cunha película sobre o lume forestal rodada durante tres meses.»

• Que? Gañou o primeiro premio dun concurso de curtametraxes.
• Quen? O alumnado de 1.º de ESO do IES de Lalín.
• Cando? Onte.
• Onde? En Santiago.
• Como? Cunha película rodada durante tres meses.
• Por que? A entrada non o di; probablemente se explicará no corpo (por exemplo, a calidade do traballo).

Exemplo resolto 2: clasificar textos

• Un texto asinado por unha escritora que critica o peche dunha biblioteca → artigo de opinión.
• Un texto sen sinatura no que o xornal defende a protección dos ríos → editorial.
• Preguntas e respostas cun deportista olímpico → entrevista.

Exemplo resolto 3: aplicar a pirámide invertida

Datos desordenados: (a) haberá música tradicional; (b) a feira do libro de Pontevedra abre mañá; (c) participan vinte editoriais galegas; (d) estará aberta ata o domingo na praza da Ferrería.

Orde segundo a pirámide invertida (do máis importante ao menos importante):

1. (b) e (d): que, onde e cando → «A feira do libro de Pontevedra abre mañá na praza da Ferrería e estará aberta ata o domingo.»
2. (c): un dato relevante → «Participan vinte editoriais galegas.»
3. (a): un detalle complementario → «Durante a feira haberá actuacións de música tradicional.»

Así, se o lector só le o primeiro parágrafo, xa sabe o esencial; e se o xornal precisa recortar a noticia, pode eliminar o final sen perder información importante.

Exercicios