Estrutura do texto expositivo

Estrutura do texto expositivo

Os libros de texto, as enciclopedias, os folletos informativos ou os vídeos de divulgación teñen algo en común: queren que entendamos un tema. Son textos expositivos. Nesta lección aprenderás cales son as súas características, como se organizan e que recursos empregan para explicar con claridade.

Que é un texto expositivo?

Un texto expositivo é aquel que informa e explica un tema de maneira clara, ordenada e obxectiva, sen que o autor dea a súa opinión. Pode ser:

• Divulgativo: dirixido ao público en xeral, con linguaxe sinxela (unha revista de ciencia para mozos, un museo).
• Especializado: dirixido a expertos, con vocabulario técnico (un artigo científico, un manual de medicina).

Características lingüísticas

• Función referencial da linguaxe: informa sobre a realidade.
• Vocabulario preciso e, a miúdo, técnico.
• Verbos en presente de indicativo con valor atemporal: «A auga ferve a 100 ºC.»
• Uso da terceira persoa e de construcións impersoais (considérase, chámase), que dan obxectividade.
• Oracións claras e ben ordenadas, con conectores de orde e explicación: en primeiro lugar, ademais, é dicir, por exemplo, finalmente.

As partes do texto expositivo

1. Introdución: presenta o tema e, ás veces, explica por que é importante.
2. Desenvolvemento: explica o tema por partes, con datos, exemplos e definicións. Adoita organizarse en parágrafos, cada un cunha idea.
3. Conclusión: resume as ideas principais ou pecha o tema.

Tipos de estrutura

Segundo onde estea a idea principal, a estrutura pode ser:

• Analizante (ou dedutiva): a idea principal aparece ao principio e despois desenvólvese.
• Sintetizante (ou indutiva): primeiro preséntanse os datos e a idea principal aparece ao final.
• Encadrada: a idea principal aparece ao principio e retómase ao final.

Ademais, dentro do desenvolvemento as ideas poden ordenarse por enumeración (unha lista de características), cronoloxía (por orde temporal), comparación (semellanzas e diferenzas) ou causa e efecto.

Recursos explicativos

• Definición: di que é algo. «Os mamíferos son animais vertebrados que alimentan as súas crías con leite.»
• Exemplificación: achega casos concretos. «Por exemplo, a balea, o morcego e o ser humano.»
• Clasificación: agrupa elementos en tipos.
• Comparación: relaciona o descoñecido co coñecido. «O corazón funciona como unha bomba de auga.»
• Reformulación: repite unha idea doutra maneira, con é dicir, ou sexa.
• Elementos gráficos: títulos, esquemas, táboas, mapas.

Exemplo resolto 1: analizar un texto

«O hórreo é unha construción tradicional galega que serve para gardar e secar o millo. Está elevado sobre pés para que non entre a humidade nin os ratos; por iso, entre os pés e a cámara colócanse unhas pedras planas chamadas tornarratos. Os hórreos poden ser de pedra, de madeira ou mixtos. En definitiva, o hórreo é un exemplo da adaptación da arquitectura popular ao clima e ás necesidades agrícolas de Galicia.»

• Introdución: definición do hórreo (1.ª oración).
• Desenvolvemento: por que está elevado (causa e efecto) e de que materiais pode ser (clasificación).
• Conclusión: introducida por En definitiva.
• Estrutura: a idea principal (o hórreo e a súa función) aparece ao principio e retómase ao final → encadrada.
• Recursos: definición, termo técnico (tornarratos), clasificación.

Exemplo resolto 2: planificar un texto expositivo

Tema: o ciclo da auga.

1. Introdución: a auga está en continuo movemento entre o mar, o aire e a terra.
2. Desenvolvemento (orde cronolóxica): evaporación → condensación nas nubes → precipitación → escorrentía e filtración ata volver ao mar.
3. Conclusión: este ciclo garante que haxa auga doce dispoñible para os seres vivos.

Como a idea principal vai ao principio e logo se explica por partes, a estrutura será analizante.

Exemplo resolto 3: corrixir a obxectividade

Frase: «O lobo é o animal máis bonito do mundo e vive en Galicia.» «O máis bonito do mundo» é unha opinión e non debe aparecer nun texto expositivo. Versión obxectiva: «O lobo ibérico é un mamífero carnívoro que vive en varias zonas de Galicia.»

Erros frecuentes ao escribir un texto expositivo

• Mesturar opinións persoais (a min paréceme, o máis bonito) coa información.
• Saltar dunha idea a outra sen orde: cada parágrafo debe tratar unha soa idea.
• Copiar definicións que non se entenden: explica os termos coas túas palabras e cun exemplo.
• Esquecer a conclusión: o lector agradece un peche que resuma o fundamental.

Exercicios