Escritura creativa: narrativa e poesía

Escritura creativa: narrativa e poesía

Escribir de maneira creativa non é só cousa de escritores famosos: calquera persoa pode inventar unha historia ou compoñer un poema se coñece as ferramentas básicas. Nesta lección aprenderás a construír un relato breve e a escribir poemas sinxelos en galego, coidando a estrutura, a linguaxe e os recursos literarios.

A narrativa: contar unha historia

Un texto narrativo conta uns feitos, reais ou imaxinarios, que lles suceden a uns personaxes nun lugar e nun tempo determinados. Os seus elementos principais son:

• Narrador: a voz que conta a historia. Pode ser interno (en primeira persoa: «Eu abrín a porta...») se participa nos feitos, ou externo (en terceira persoa: «Lucía abriu a porta...») se os conta desde fóra.
• Personaxes: quen realiza as accións. Hai un protagonista, ás veces un antagonista que se lle opón, e personaxes secundarios.
• Espazo: o lugar onde ocorren os feitos (unha aldea, unha praia, un barco, un planeta inventado...).
• Tempo: cando sucede a historia e canto tempo dura.
• Acción: o conxunto de feitos que se contan.

A acción organízase normalmente en tres partes:

1. Presentación: preséntanse os personaxes, o lugar e a situación inicial.
2. Desenvolvemento: aparece un problema ou conflito que complica a situación.
3. Desenlace: resólvese o conflito e a historia remata.

Para que un relato resulte atractivo convén empezar con forza, describir con detalles que se poidan ver, oír ou cheirar, incluír algún diálogo e manter a intriga ata o final.

Exemplo resolto 1: planificar un relato

Antes de escribir, facemos un pequeno esquema:

• Personaxe: Brais, un rapaz de 12 anos que lle ten medo ao mar.
• Espazo e tempo: un porto da Costa da Morte, unha tarde de verán.
• Presentación: Brais pasa as vacacións na casa da súa avoa, que é mariñeira.
• Desenvolvemento: a gata da avoa queda atrapada nunha pequena lancha que se afasta do peirao.
• Desenlace: Brais vence o medo, colle os remos e rescata a gata.

Comezo do relato: «Brais nunca se achegaba ao peirao. Desde o alto da costa oía o mar bruar contra as rochas e sentía un frío que non era do vento...». Como o narrador conta desde fóra o que lle pasa a Brais, é un narrador externo en terceira persoa.

A poesía: xogar coas palabras

A poesía exprésase normalmente en verso. Os seus elementos básicos son:

• Verso: cada unha das liñas do poema.
• Estrofa: grupo de versos separado doutros por un espazo.
• Medida: número de sílabas métricas de cada verso.
• Rima: repetición de sons ao final dos versos, a partir da última vogal tónica.

Para contar as sílabas métricas tes que ter en conta tres regras:

• Se a última palabra do verso é aguda, súmase unha sílaba.
• Se é esdrúxula, réstase unha sílaba.
• Cando unha palabra remata en vogal e a seguinte empeza por vogal, adoitan contar como unha soa sílaba: é a sinalefa.

Hai dous tipos de rima:

• Consoante: coinciden vogais e consoantes desde a última vogal tónica: mar / cantar, lúa / rúa.
• Asonante: só coinciden as vogais: casa / lapa (a-a), monte / noite (o-e).

Os poetas usan tamén recursos literarios:

• Comparación: relaciona dúas cousas con «como»: os teus ollos son como o mar.
• Metáfora: identifica dúas realidades sen «como»: a lúa é unha moeda de prata.
• Personificación: atribúe calidades humanas a animais ou cousas: a choiva chora nos cristais.
• Hipérbole: esaxeración: chorei un río de bágoas.

Exemplo resolto 2: medir un verso

Verso: «Na praia canta o mar».

1. Separamos as sílabas: Na - prai - a - can - ta - o - mar.
2. Entre canta e o hai sinalefa: «ta‿o» conta como unha sílaba. Quedan: Na (1) prai (2) a (3) can (4) ta‿o (5) mar (6).
3. A última palabra, mar, é aguda: sumamos unha. Resultado: 7 sílabas métricas (heptasílabo).

Exemplo resolto 3: escribir unha estrofa

Queremos unha estrofa de catro versos sobre o outono, con rima consoante nos versos pares:

Caen as follas douradas,
o vento canta unha canción,
as castañas, xa asadas,
quentan o meu corazón.

Os versos 2 e 4 riman en -ón (canción / corazón) e os versos 1 e 3 en -adas: rima consoante. No verso 2 hai unha personificación (o vento «canta»).

Consellos para escribir mellor

• Planifica antes de escribir: unha idea clara vale máis ca moitas palabras.
• Le en voz alta o que escribiches: o oído detecta repeticións e frases torpes.
• Revisa a ortografía e os tiles.
• Le moito: os bos lectores e lectoras acaban sendo mellores escritores.

Exercicios