Komunikazio digitala eta hizkuntza

Sarrera

XXI. mendean komunikazioaren zati handi bat pantailen bidez gertatzen da: mezularitza-aplikazioak, sare sozialak, posta elektronikoa, bideodeiak. Ingurune digital horiek gure idazteko eta hitz egiteko modua aldatu dute. Ikasgai honetan komunikazio digitalaren ezaugarriak, testuinguru bakoitzari dagokion erregistroa eta euskarak sarean duen lekua aztertuko ditugu.

Azalpena

1. Komunikazio digitalaren ezaugarriak.

• Sinkronoa ala asinkronoa: bideodeia edo txata sinkronoak dira (aldi berean); posta elektronikoa edo foroak asinkronoak (erantzuna geroago).
• Idatzizko ahozkotasuna: mezularitzan ahoz hitz egingo bagenu bezala idazten dugu: esaldi laburrak, galdera-erantzun azkarrak, kolokialtasuna.
• Laburdurak: idazteko azkartasunagatik («mesedez» → «mesez», «zer moduz» → «zmz»).
• Emotikonoak eta irudiak: ahozko komunikazioan keinuek eta intonazioak ematen duten informazioa ordezkatzen dute (ironia, emozioak).
• Multimodalitatea: testua, irudia, audioa eta bideoa nahasten dira mezu berean.
• Hipertestua: estekek testuak elkarren artean lotzen dituzte, eta irakurketa ez da lineala.

2. Erregistroa egokitzea. Hizkera ez da ona edo txarra, egokia edo desegokia baizik. Lagunei bidalitako mezu batean laburdurak eta emotikonoak normalak dira; irakasle bati edo enpresa bati idazten diogun mezu elektronikoan, berriz, erregistro formala behar da: gaia (subject) argia, agurra («Egun on, Garmendia andrea:»), testu zuzena eta osoa, laburdurarik gabe, eta agur-formula («Eskerrik asko aldez aurretik. Adeitasunez,»). Arau orokorra: hartzaileari eta helburuari egokitu.

3. Arriskuak hizkuntzarako? Batzuek diote komunikazio digitalak hizkuntza «hondatzen» duela. Ikerketek erakusten dute arazoa ez dela laburdurak erabiltzea, baizik eta erregistroak bereizten ez jakitea. Hiztun trebeak badaki noiz idatzi «zmz» eta noiz «Zer moduz zaude?».

4. Euskara sarean. Hizkuntza gutxitu batentzat ingurune digitala aukera eta arrisku da aldi berean. Aukerak: euskarazko .eus domeinua (2014tik), euskarazko Wikipedia, euskarazko podcastak eta bideo-kanalak, itzultzaile automatikoak, euskaraz dauden aplikazio eta sare sozialetako interfazeak. Arriskuak: eduki gehienak hizkuntza handietan daude, eta gazteek erraz jotzen dute ingelesera edo gaztelaniara pantailaren aurrean. Horregatik, garrantzitsua da euskarazko edukiak kontsumitzea eta sortzea, eta gailuen hizkuntza euskaraz jartzea aukera dagoenean.

Adibideak

1. adibidea: erregistroa egokitzea. Lagunari: «Aupa! Biharko azterketarako apunteak pasa? [esku elkartuen emotikonoa]». Irakasleari: «Egun on, Etxeberria jauna: Gaixorik egon naizenez, eskertuko nizuke azken bi saioetako apunteak bidaltzea. Eskerrik asko aldez aurretik. Adeitasunez, Mikel.» Bigarrenean: agur formala, arrazoia azalduta, baldintza adeitsua («eskertuko nizuke»), emotikonorik eta laburdurarik gabe.

2. adibidea: sinkronoa ala asinkronoa? a) Klaseko bideodeia → sinkronoa. b) Irakasleari bidalitako mezu elektronikoa → asinkronoa. c) Ikastetxeko foroan galdera bat idaztea → asinkronoa.

3. adibidea: emotikonoaren funtzioa. «Bai, oso dibertigarria izan da azterketa [buruz behera dagoen aurpegi irribarretsuaren emotikonoa]». Emotikonoak ironia adierazten du: idazleak kontrakoa pentsatzen du. Ahoz, intonazioak emango luke informazio hori.

4. adibidea: mezu informal bat formal bihurtzea. Informala: «Kaixo, bihar ezin naiz joan, gaixorik nago. Gero arte.» Formala, irakasleari: «Egun on, Garmendia andrea: Gaixorik nagoenez, ezin izango naiz bihar klasera joan. Etxeko lanak bidaliko dizkizut sendatu bezain laster. Barkatu eragozpenak. Adeitasunez, Ainhoa Lasa, 4. DBH B.» Gehitu dira: agur formala, arrazoia, konpromisoa, agur-formula eta identifikazioa.

Ohiko akatsak

• Gai-lerroa hutsik uztea mezu elektronikoetan: hartzaileak ez daki zertaz den.
• Erregistro bera leku guztietan: lagunentzako hizkera irakasle edo enpresa bati idaztean.
• Letra larri guztiak erabiltzea: sarean oihuka ari zarela ulertzen da.
• Ironia testuinguru formalean: idatziz erraz uler daiteke gaizki.
• Euskaraz idazteari uko egitea sarean: euskaraz idatziz, sareko euskarazko presentzia handitzen da.

Laburpena

Komunikazio digitala sinkronoa edo asinkronoa izan daiteke, eta ezaugarri bereziak ditu: idatzizko ahozkotasuna, laburdurak, emotikonoak, multimodalitatea eta hipertestua. Hiztun trebeak erregistroa hartzaileari eta helburuari egokitzen dio. Euskarak sarean aukerak (.eus domeinua, Wikipedia, podcastak, aplikazioak) eta erronkak ditu; euskarazko edukiak kontsumitzea eta sortzea da haren presentzia digitala indartzeko modurik onena.

Ariketak