Análise do discurso político e mediático

Análise do discurso político e mediático

Introdución

Cada día recibimos mensaxes de partidos políticos, xornais, televisións e redes sociais. Moitas non só informan: tamén tentan convencernos. Analizar o discurso político e mediático significa descubrir quen fala, con que intención, a quen se dirixe e con que recursos intenta influír en nós. É unha ferramenta básica para exercer unha cidadanía crítica e para non deixarnos manipular.

1. O discurso político

É o que producen os actores políticos (gobernos, partidos, sindicatos, candidaturas) en mitins, debates, programas electorais, declaracións ou redes sociais. A súa finalidade principal é persuadir: conseguir apoio, votos ou adhesión a unhas ideas. Desde a retórica clásica distínguense tres vías de persuasión:

• Ethos: a credibilidade de quen fala («Levo vinte anos traballando polo noso concello»).
• Pathos: as emocións do público: medo, esperanza, orgullo, indignación.
• Logos: os argumentos racionais, os datos e as probas.

Recursos frecuentes

• Eufemismo: suavizar unha realidade incómoda: «axuste orzamentario» por «recortes»; «crecemento negativo» por «caída».
• Disfemismo: o contrario, endurecer a expresión para desprestixiar o rival.
• Nós fronte a eles: o pronome nós inclúe o público no grupo propio e eles presenta o adversario como alleo ou ameazante.
• Repetición de lemas breves e doados de lembrar.
• Preguntas retóricas: «Queremos un país sen futuro para a xente nova?».
• Datos seleccionados: ofrecer só as cifras favorables.

Falacias

Unha falacia é un argumento que parece válido pero non o é:

• Ad hominem: atacar a persoa en vez da súa idea.
• Home de palla: deformar a postura do rival para refutala con facilidade.
• Falso dilema: presentar só dúas opcións cando hai máis («Ou estás comigo ou contra min»).
• Xeneralización apresurada: concluír unha regra a partir dun só caso.

2. O discurso mediático

Os medios de comunicación seleccionan que é noticia e como se conta. Aínda que a noticia debe ser obxectiva, sempre hai decisións que orientan a lectura:

• Selección: que temas se publican e cales se calan.
• Xerarquización: portada ou páxina interior, abrir o telexornal ou ir ao final.
• Enfoque (encadramento): o mesmo feito pode titularse «Os veciños protestan contra o novo parque eólico» ou «O parque eólico creará cen empregos».
• Léxico valorativo: «manifestantes» fronte a «alborotadores»; «reforma» fronte a «recorte».
• Imaxes: a fotografía elixida transmite unha impresión.

Tamén cómpre distinguir os xéneros informativos (noticia, reportaxe, entrevista), que deben separar feitos de opinións, dos xéneros de opinión (editorial, artigo, columna), onde a subxectividade é lexítima pero debe ir identificada.

3. Desinformación e verificación

As noticias falsas imitan o formato xornalístico para difundir informacións inventadas ou manipuladas. Antes de crer ou compartir unha información:

1. Comproba a fonte: existe o medio? Quen asina?
2. Le algo máis ca o titular.
3. Mira a data: ás veces difúndense noticias antigas como se fosen actuais.
4. Contrasta en varios medios independentes e en servizos de verificación.
5. Desconfía do que provoca unha emoción moi forte e inmediata: é o que máis se comparte sen pensar.

Exemplo resolto

Texto: «Mentres eles afundiron a sanidade, nós imos levantala. Queremos que os nosos fillos teñan médicos? Pois só hai un camiño: votarnos.»

• Emisor e intención: un partido político; persuadir para conseguir o voto.
• Nós fronte a eles: «eles afundiron» / «nós imos levantala».
• Pathos: apela á preocupación polos fillos.
• Pregunta retórica: «Queremos que os nosos fillos teñan médicos?».
• Falso dilema: «só hai un camiño».
• Logos: ausente; non achega ningún dato que demostre o que afirma.

Conclusión: é un texto que persuade sobre todo a través da emoción e da confrontación, sen argumentos verificables.

Para lembrar: guía de análise

1. Contexto: quen emite a mensaxe, cando, onde e a quen se dirixe.
2. Intención: informar, persuadir, entreter, desprestixiar?
3. Tese: que idea principal se quere transmitir?
4. Recursos: léxico valorativo, eufemismos, preguntas retóricas, nós fronte a eles, datos seleccionados, imaxes.
5. Argumentos: son válidos ou hai falacias?
6. Omisións: que información falta? A quen non se lle dá a palabra?
7. Valoración persoal argumentada.

Aplicar esta guía de forma sistemática permite pasar dunha lectura pasiva a unha lectura crítica, na que o lector ou a lectora decide por si mesmo despois de contrastar a información.

Lembra tamén que analizar criticamente non significa desconfiar de todo por sistema, senón saber distinguir entre información contrastada e opinión ou propaganda.

Exercicios